Het jaar 2022 markeerde een bijzondere mijlpaal in het Europese fietstourisme, niet in de minste door de uitroeping van een aantal uitzonderlijk nieuwe en recent gewijzigde fietsroutes als kandidaat voor de prestigieuze prijs Fietsroute van het Jaar. Deze verkiezing, georganiseerd door de Fiets- en Wandelbeurs, fungeert als een barometer voor de kwaliteit, innovatie en toeristische aantrekkelijkheid van fietsinfrastructuren binnen en buiten Europa. Voor de editie van 2022 werden vier routes uitgenodigd om te strijden om deze eretitel, elk met een uniek verhaal, een specifieke geografische uitdaging en een diepe culturele of historische verankering. Naast deze vier genomineerden biedt het jaar 2022 ook unieke mogelijkheden om deel te nemen aan internationale wieler- en fietsevenementen, zoals de Tour de France Grand Départ in Denemarken, en om kennis te maken met de opkomende spoorfietsroutes in Oost-Europa. In dit artikel wordt een diepgaande analyse gepresenteerd van de vier genomineerde routes, de criteria waarop zij worden beoordeeld, de historische context van eerdere winnaars, en de internationale ontwikkelingen op het gebied van fietsen over oude spoorlijnen.
De Genomineerden voor Fietsroute van het Jaar 2022
De selectie voor de Fietsroute van het Jaar 2022 bestond uitsluitend uit routes die nieuw waren aangelegd of recentelijk substantieel zijn gewijzigd. Dit criterium garandeert dat de prijs niet wordt toegekend aan een route die al decennialang tot de bestaande standaard behoort, maar aan initiatieven die de lat verleggen in de aanleg, bewegwijzering en thematische integratie van fietspaden. De vier kandidaten kwamen uit Duitsland, Ierland, België en Nederland.
De eerste genomineerde was de Badischer Weinradweg in Duitsland. Deze route heeft een totale lengte van 470 kilometer en verbindt de stad Bazel met Laudenach. De route traverseert de flanken van het bergruggebied Isteiner Klotz en daarentoe een van de belangrijkste wijnbouwgebieden van Duitsland. De topografie van deze route is gemengd; het is af en toe hevig klimmen geblazen, maar de fietser wordt beloond met spectaculaire vergezichten die strekken tot de Rijn en diep in Frankrijk. De route biedt een sterk contrast tussen de overdadige kuurstad Baden-Baden en de rustige dorpen vol vakwerkhuizen. Een ander belangrijk stopplaatspunt op deze route is de historische stad Heidelberg. Voor meer informatie verwijst de route naar de officiële website badische-weinstrasse.de.
De tweede genomineerde was de Royal Canal Greenway in Ierland. Met een lengte van 135 kilometer is deze route aanzienlijk korter dan de Duitse tegenhanger, maar niet minder divers in landschappelijke ervaring. De route loopt van Maynooth, nabij Dublin, naar Cloondara in Longford. De historische context van deze route is diepgeworteld in de infrastructuurgeschiedenis van Ierland; de Royal Canal werd meer dan tweehonderd jaar geleden aangelegd om de rivieren Liffey en Shannon met elkaar te verbinden. Het parcours kronkelt door weilanden met kenmerkende stenen muurtjes, langs ruïnes, heidevelden en moerassen. Het fietspad zelf is heerlijk vlak, wat de route toegankelijk maakt voor een breed publiek, maar de omgeving is veelzijdig. Onderweg biedt de route volop faciliteiten, waaronder pubs, coffeetrucks en picknicktafels. De architectonische waarde van de route wordt gedomineerd door tientallen oude bruggen, sluizen en aquaducten die langs de route liggen. De website voor deze route is waterwaysireland.org.
De derde genomineerde was de vernieuwde Vlaanderenroute in België. Deze route staat bekend als de langste onder de vier genomineerden van dat jaar. De route is onlangs ondergaan een grondige vernieuwing, wat de reden was dat deze in aanmerking kwam voor de verkiezing van 2022. De Vlaanderenroute belooft de veelzijdigheid van de Vlaamse regio te vangen, variërend van beroemde steden tot fraaie landschappen. Het traject gaat onder meer door de Kempen, de voormalige mijnstreek van Belgisch-Limburg, de heuvels van Haspengouw, het Pajottenland, bekend vanwege de schilder Bruegel, en de Vlaamse Ardennen. Een van de meest indrukwekkende onderdelen van deze route is het traject langs de Frontlijn uit de Eerste Wereldoorlog. Het absolute hoogtepunt op dit deel van de route is het blazen van de Last Post in Ieper, een eerbewijs voor de gesneuvelden van het conflict. Ook in Vlaanderen is men, net als in Nederland, actief bezig met de creatie van Icoon-fietsroutes om het fietstoerisme verder te stimuleren. De officiële website is vlaanderen-fietsland.be.
De vierde en laatste genomineerde was de LF Waterlinieroute in Nederland. Deze route staat bekend als de jongste telg in de familie van Nederlandse Icoon-fietsroutes, waarbij de LF Kustroute en de LF Zuiderzeeroute eerder zijn gelanceerd. De LF Waterlinieroute heeft een lengte van 410 kilometer en loopt van Edam naar Bergen op Zoom. De thematische onderbouwing van deze route is de geschiedenis van de waterlinies in Nederland. Deze defensieve werken dienden er toe Nederland te beschermen tegen invallers; bij dreiging werden brede stroken land onder water gezet om vijandelijke troepen ondoordringbaar te maken. De route passeert door de landschappen die uit die tijd dateren, met onder andere oude inundatiekanalen, sluizen en betonnen schuilplaatsen. Een bijzonder aspect van de route is de aanwezigheid van vele forten. Veel van deze historische verdedigingswerken zijn herbestemd als restaurants, B&B’s, campings, galeries en zelfs een bierbrouwerij. De route passeert ook oude stadjes zoals Edam, Muiden, Woudrichem en Willemstad, waar de sfeer van weleer nog voelbaar is. De website voor deze route is lfwaterlinieroute.nl.
De Verkiezingsprocedure en Beoordelingscriteria
De uitverkiezing van de Fietsroute van het Jaar is een initiatief van Hicle/Fiets en Wandelbeurs. Het primaire doel van deze verkiezing is om de aanleg van kwalitatief goede fietsroutes te stimuleren, zowel in binnen- als in buitenland. De juryleden voeren een grondige evaluatie uit van de genomineerde routes. In het jaar 2022, ondanks de toen nog geldende corona-beperkingen, legden de juryleden in de zomer en het najaar duizenden kilometers in Europa af om de routes in de praktijk te testen. Deze praktische toetsing was essentieel voor de beoordeling.
De jury beoordeelde de routes op een reeks specifieke criteria. Deze criteria omvatten de staat van het wegdek, de kwaliteit en duidelijkheid van de bewegwijzering, de mate van hinder door ander verkeer, en de beschikbaarheid van fietsfaciliteiten. De combinatie van deze factoren bepaalt de algehele reiservaring voor de toeristische fietser. De winnaar van de editie van 2022 werd bekend gemaakt tijdens de Fiets- en Wandelbeurs in Utrecht. Deze beurs staat bekend als de grootste beurs in Europa voor fietsers en wandelaars. De aankondiging vond plaats op vrijdag 25 februari 2022, tijdens de openingsdag van de beurs. Het publiek had de mogelijkheid om op de route te stemmen; dit was helaas niet mogelijk. De jury nam de eindbeslissing op basis van hun eigen bevindingen en testen.
Historische Context en Eerdere Winnaars
De verkiezing van de Fietsroute van het Jaar is geen nieuw fenomeen, maar heeft een geschiedenis van erkenning van uitstekende fietsinfrastructuren. Het is belangrijk om de eerdere winnaars te overzien om de ontwikkeling van het Europese fietsnetwerk te begrijpen. In 2020 werd de La Dolce Via in Frankrijk uitgeroepen tot Fietsroute van het Jaar. Dit was de opvolger van de N8 Oostzeeroute in Denemarken, die in 2019 de prijs won. Voor het jaar 2021 werden zowel de LF Kustroute als de LF Zuiderzeeroute in Nederland genomineerd, wat aangeeft dat het Nederlandse Icoon-routenproject een sterke impact heeft op het Europese fietslandschap.
Een opvallende winnaar uit een eerder jaar was de Iron Curtain Trail (Radbahn der Erinnerung) voor de editie van 2017. Deze route loopt van Gmünd naar Bratislava en heeft een lengte van 420 kilometer. De route traverseert Oostenrijk, Tsjechië en Slowakije en is een levend monument voor de geschiedenis van de Koude Oorlog. Het feit dat deze route won, onderstreept de neiging van de jury om routes te belonen die niet alleen fysiek indrukwekkend zijn, maar ook een sterke historische of culturele boodschap dragen. De winnaars van 2019 (N8 Oostzeeroute) en 2020 (La Dolce Via) tonen de diversiteit aan landschappen en regio's die in aanmerking komen, van de Noorse en Deense kustregio's tot de zonnige heuvels van Zuid-Frankrijk.
Internationale Fietsroutes en Spoorfietspaden
Naast de genomineerden voor de prijs, biedt 2022 ook unieke kansen voor fietsers die zich oriënteren op internationale bestemmingen. Een prominent voorbeeld is de samenwerking met wielerwedstrijden. Denemarken, met zijn 4.770 kilometer aan nationale fietsroutes en een wereldberoemde fietscultuur, werd de startlocatie voor de Tour de France 2022. De Grand Départ route door Denemarken omvatte drie etappes door historische steden, prachtige landschappen en adembenemende architectuur.
De eerste etappe was een ronde door Kopenhagen. Deze stad is herhaaldelijk uitgeroepen tot Beste Fietsstad ter Wereld. De route van de Tour de France passeerde langs iconische locaties zoals het koninklijk kasteel Amalienborg, de kleine zeemeermin en de prachtige waterfront scenes. De tweede etappe liep van Roskilde naar Nyborg. Deze etappe begon bij de UNESCO werelderfgoed kathedraal van Roskilde, waar maar liefst 40 koningen en koninginnen van Denemarken begraven liggen. De etappe eindigde met een winderige sprint over de ca. 17 kilometer lange Grote Beltbrug (Storebælt) en een spectaculaire finish op het eiland Funen. Dit hoogprofiel-evenement trok de aandacht naar de fietsinfrastructuur en het toeristische potentieel van Denemarken.
Buiten de genomineerden voor de prijs zijn er ook opmerkelijke ontwikkeling in Oost-Europa op het gebied van spoorfietspaden. In Polen wordt de Oude Spoorfietsroute ontwikkeld. Deze route heeft een totale lengte van ongeveer 250 kilometer. De eerste deelroute loopt van Karlino naar Zieleniewo bij Kołobrzeg, met een kleine onderbreking in Gościno. Een tweede deel loopt van Złocieniec naar Połczyn-Zdrój. Een derde deel, gepland voor 2022-2023, zal de route verlengen van Wierzchowo tot Wałcz. Ongeveer 90 kilometer van de hoofdlijn tussen Wałcz en Kołobrzeg bestaat uit voormalige spoorfietspaden, waarvan op dat moment al 65 kilometer was voltooid.
In Oostenrijk, specifiek in de regio Vorarlberg, is de Bregenz Bosroute (Bregenzerwald Radweg) een uitstekend voorbeeld van een spoorfietsroute. Deze route, van ruim 20 kilometer, verbindt de plaatsen Egg en Doren en is aangelegd op het voormalige spoor van de Bregenzerwaldbahn. Het parcours is uitstekend bewegwijzerd en biedt een uniek, schilderachtig decor. Een deel van de route loopt over een smal grindpad door het pittoreske dal van de Bregenzerach-rivier, wat ideaal is voor zowel recreatieve fietsers als ervaren wielertoeristen. Daarnaast is in Polen de EuroVelo 10-r route door Pommeren van belang, met name het traject van Swarzewo naar Krokowa langs Pomerse landhuizen en paleizen.
Overzicht van Routes en Specificaties
Om de verschillen en specificaties van de besproken routes duidelijk te maken, is de volgende tabel opgesteld. Deze tabel vergelijkt de lengte, start- en eindpunten, en de belangrijkste kenmerken van de genomineerden voor 2022 en de geselecteerde internationale routes.
| Route Naam | Land | Lengte | Start | Eind | Belangrijkste Kenmerken |
|---|---|---|---|---|---|
| Badischer Weinradweg | Duitsland | 470 km | Bazel | Laudenach | Wijnbouw, bergflanken, Heidelberg, Baden-Baden |
| Royal Canal Greenway | Ierland | 135 km | Maynooth | Cloondara/Longford | Kanalestelsel, vlak terrein, historische sluizen |
| Vlaanderenroute | België | Langste kandidaat | - | - | Wereldoorlog I, Bruegel, Vlaamse Ardennen, Ieper |
| LF Waterlinieroute | Nederland | 410 km | Edam | Bergen op Zoom | Waterlinies, forten, inundatiekanalen |
| Tour de France Départ | Denemarken | 3 Etappes | Kopenhagen | Funen | Kasteel Amalienborg, Roskilde Kathedraal, Storebælt |
| Oude Spoorfietsroute | Polen | 250 km | Karlino | Wałcz | Voormalige spoorlijnen, Pomerse steden |
| Bregenzerwald Radweg | Oostenrijk | >20 km | Egg | Doren | Bregenzerach-dal, grindpad, Bregenzerwaldbahn |
Conclusie
Het jaar 2022 werd gekenmerkt door een sterke focus op de kwalitatieve uitdaging van fietsroutes in Europa. De genomineerden voor de Fietsroute van het Jaar tonen een breed spectrum aan thematische diepgang: van de historische verdedigingswerken van de Nederlandse waterlinies tot de militaire geschiedenis van de Vlaamse frontlinie. De jury-evaluatie, gebaseerd op praktische testen door experts, onderstreept dat de infrastructuur en de toeristische integratie even belangrijk zijn als de schoonheid van het landschap. De internationale context, met name de benutting van voormalige spoorlijnen in Polen en Oostenrijk en de wielerpromotie in Denemarken, toont aan dat fietsen steeds meer wordt geïntegreerd in bredere toeristische en culturele narratieven. Voor de reiziger biedt dit een overvloed aan keuzes, waarbij elke route een unieke ervaring belooft die verder reikt dan alleen het fysieke fietsen.