Fietsen op nummer is een manier van routesamenstellen die in de afgelopen decennia is uitgegroeid tot een van de meest gebruikte vormen van recreatief fietsen in Nederland en België. Het systeem vervangt ingewikkelde routebeschrijvingen door een eenvoudige opeenvolging van nummers die op witte borden met groene cijfers langs het fietspad staan. Door van knooppunt naar knooppunt te rijden kan elke fietser zelf een route kiezen, aanpassen onderweg en toch altijd een bewegwijzerde verbinding behouden. De kern van het concept is het regionale fietsroutenetwerk waarin kruispunten genummerd zijn en de afstand tussen knooppunten op informatiekaarten te zien is.
Wat zijn fietsknooppunten
Een fietsknooppunt is een genummerd punt op het fietsroutenetwerk waar twee of meer bewegwijzerde fietsroutes elkaar kruisen. Elk knooppunt heeft een uniek nummer van 01 tot en met 99. Tussen twee knooppunten loopt een bewegwijzerde route. Op die manier kan een fietser zelf eenvoudig fietsroutes samenstellen door de knooppunten in de gewenste volgorde aan elkaar te koppelen.
De herkenning gebeurt via witte borden met twee, of in België vaak drie, groene cijfers die de nummers aangeven. Langs de regionale fietsroutes in Nederland, België en een deel van Duitsland en Oostenrijk komen deze borden voor. Op veel plekken langs de knooppuntenroutes vind je een informatiepaneel met een overzichtskaart van de omgeving en de omliggende punten. Zo kan je je route elk moment aanpassen naar wens.
Het systeem maakt het mogelijk om op een eenvoudige manier zelf een fietsroute uit te stippelen door simpelweg de knooppunten aan elkaar te verbinden. Of je nu een doorgewinterde fietser bent of gewoon een dagje wilt ontspannen in de buitenlucht, het netwerk biedt een ideale manier om te genieten van de natuur en nieuwe gebieden te ontdekken.
Hoe werkt het knooppuntensysteem in de praktijk
De basiswerking is eenvoudig. Je kiest een startknooppunt en vervolgens een reeks knooppuntnummers die je in volgorde wilt rijden. De routebeschrijving is dan slechts een opsomming van alle knooppuntnummers. Onderweg geven bordjes aan wat de route naar de aansluitende knooppunten is. Bijvoorbeeld linksaf naar nummer 29, rechtdoor naar 15, rechtsaf naar 31.
Een voorbeeld uit de praktijk is de code 38-34-35-30-29-33-37-41-42-69-38 die staat voor vijftien kilometer fietsplezier rond Ootmarsum. De route kan op een briefje op het fietsstuur worden geplakt, met een handige bikepointer worden gevolgd of met de ANWB Eropuit app worden gereden.
Bij het samenstellen van een route kan het voorkomen dat er via knooppunten ontstaan. Dat zijn tussenliggende knooppunten die je niet hebt geselecteerd, maar waar je wel langsfietst. In een route zijn ze herkenbaar aan de tekst Via knooppunt nummer.
Het systeem biedt ook vrijheid onderweg. Netwerken zijn altijd in beide richtingen bewegwijzerd, je kan dus alle knooppunten opgaan. Tussen twee knooppunten staan ook geregeld doorverwijzingsborden met richtingspijlen, waardoor het moeilijk is om te verdwalen.
Geschiedenis en ontstaan van het knooppuntensysteem
De oorsprong van het fietsknooppuntensysteem ligt in de mijnbouwindustrie. Na jarenlang een bloeiende industrie te zijn geweest, kwam er eind jaren 80 van de twintigste eeuw een einde aan de mijnbouw in België en Limburg. Toch hebben we een handig systeem aan de mijnbouwindustrie overgehouden.
Om zich in de donkere tunnels te kunnen voortbewegen, was er een handig knooppuntensysteem bedacht. Mijnwerkers konden door de nummers te volgen vinden waar ze die dag aan de slag moesten en via de nummers ook weer gemakkelijk de uitgang terugvinden aan het einde van de dag.
Mijningenieur Hugo Bollen bedacht dat dit systeem ook wel eens handig kon zijn om in de provincie een waardig fiets- en wandelwegennetwerk te realiseren. In 1995 werd het eerste fietsknooppunt opgezet, in het Belgische Ellikom. In Nederland werden de eerste knooppunten in 1999 gerealiseerd in Limburg.
Sindsdien is het systeem sterk gegroeid. Inmiddels is Nederland het land met de meeste knooppunten. Deze zijn verdeeld over 37 regionale netwerken. In totaal is dit goed voor meer dan 36.000 km kilometer aan knooppuntenroutes.
Netwerken in Nederland
Het fietsknooppuntennetwerk is in Nederland een systeem van regionale fietsroutes samengesteld uit nummers van 0 tot 99. De punten zijn gemakkelijk te herkennen aan witte borden met twee groene cijfers.
In Nederland tellen we er meer dan 10.500. Deze zijn verdeeld over 37 regionale netwerken. In totaal is dit goed voor meer dan 36.000 km aan knooppuntenroutes. De knooppunten worden dagelijks geüpdatet.
Een veelgebruikte tool voor het plannen is de ANWB Fietsknooppuntenplanner. De applicatie werkt het beste in Google Chrome, Firefox, Edge en Safari. Het gebruik verloopt stap voor stap.
- Klik op een knooppunt om je fietsroute te beginnen
- Klik een volgend knooppunt aan en de route wordt voor je berekend
- Verleng je route door een volgend knooppunt aan te klikken
Met de ANWB Eropuit app kun je eenvoudig zelf met behulp van knooppunten een fietsroute maken en fietsen. Je kunt ook een route maken in de planner op een desktop computer, deze route opslaan en openen in de app. Om de route op te slaan dien je eerst in te loggen.
Is je route klaar? Log dan in met je Mijn ANWB account om je fietsroute te bewaren. Je route vind je op drie plekken terug.
- Ga naar de Fietsknooppuntenplanner terwijl je bent ingelogd. Je ziet dan meteen het overzicht Mijn Fietsroutes
- In je Mijn ANWB account in het uitklapmenu klik je op Mijn producten en diensten en daarna naar het onderdeel Vakantie & vrije tijd. Klik dan op Fietsknooppuntenroutes. Hier staan al je fietsroutes in een overzicht
- Je kunt je opgeslagen fietsroutes bekijken én fietsen met behulp van de ANWB Eropuit app voor iOS en Android
Onderweg kun je gemakkelijk de route wijzigen.
Netwerken in België en West-Vlaanderen
In België is het knooppuntensysteem eveneens wijdverspreid. Fietsknooppunten kan je overal vinden in Vlaanderen. Het netwerk verbindt wegen waar het mooi fietsen is. Op dat netwerk krijgen alle richtingen op kruisingen een nummer toegekend. Op basis van het nummer weet je dus perfect welke weg je moet inslaan om je route te blijven volgen.
In West-Vlaanderen zijn er 4 fietsroutenetwerken.
- Brugse Ommeland
- de Kust
- de Leiestreek
- de Westhoek
Die fietsnetwerken verbinden wegen waar het mooi fietsen is. Op dat netwerk krijgen alle richtingen op kruisingen een nummer toegekend. Geniet van 3700 kilometer fietsplezier door West-Vlaanderen. Ontdek onderweg prachtige picknickplaatsen, verborgen parels, mooie uitzichten en zoveel meer.
Fietsnet.be is een populaire fietsrouteplanner voor België en Nederland. Talrijke fietsers werken samen om alle knooppuntenroutes tot één grote fietskaart te verenigen. Zo kun jij meteen een fietsroute van Limburg naar zee plannen, over de mooie fietspaden van het knooppuntennetwerk.
De supersnelle Fietsnet routeplanner bepaalt automatisch de nummers van de knooppunten die je moet volgen, aangevuld met alle tussenafstanden. De lijst van knooppunten kun je afdrukken op een papierstrookje, of in het formaat voor de Knooppunter houder. Je route kun je ook downloaden als een GPX bestand voor GPS. Je krijgt ook een lijst van alle knooppuntkaarten die je best meeneemt.
Routeplanners en digitale ondersteuning
Het gebruik van knooppunten kan zowel analoog als digitaal. Analoog werkt een route via een briefje op het fietsstuur of een bikepointer. Digitaal bieden apps en planners ondersteuning bij het samenstellen en volgen van routes.
Een fietsrouteplanner gebruiken biedt voordelen, maar heeft ook een nadeel. Het kan veel tijd kosten en een zelf samengestelde fietsroute kan soms tegenvallen. Niet altijd is namelijk duidelijk wat er langs de route te zien of te doen is, en ook het type wegdek wordt vaak niet aangegeven.
De Fietsnetwerk App biedt begeleiding en extra functionaliteit.
- De knooppunten worden dagelijks geüpdatet
- Routebegeleiding tussen de knooppunten én naar de afstapmomenten en hotspots onderweg
- Keuze uit duizenden routes samengesteld door gespecialiseerde routeredacteurs
- Simpel, gebruiksvriendelijk én gratis te gebruiken
In de fietsroute app van Fietsnetwerk.nl worden de afstapmomenten direct getoond in de routekaart en krijg je tijdens het fietsen begeleiding naar deze locaties. Zo verdwaal je nooit en ga je altijd met een mooie herinnering naar huis.
Voor al het moois dat Fietsnet biedt, is Javascript noodzakelijk. Fietsnet werkt uitstekend in Google Chrome.
Het volgende overzicht illustreert de verschillen tussen de hoofdgebieden.
| Kenmerk | Nederland | België West-Vlaanderen |
|---|---|---|
| Eerste realisatie | 1999 in Limburg | 1995 in Ellikom |
| Aantal knooppunten | meer dan 10.500 | aanwezig in heel Vlaanderen |
| Regionale netwerken | 37 regionale netwerken | 4 in West-Vlaanderen |
| Totale lengte netwerk | meer dan 36.000 km | 3700 km in West-Vlaanderen |
| Borden | witte borden met twee groene cijfers | vaak drie groene cijfers |
Conclusie
Fietsen op nummer biedt een robuust en schaalbaar systeem voor recreatief fietsen dat zowel beginners als ervaren fietsers aanspreekt. De kracht van het systeem ligt in de combinatie van eenvoudige nummering, fysieke bewegwijzering en digitale ondersteuning. Het ontstaan uit de mijnbouw en de vertaling naar een recreatief netwerk door Hugo Bollen toont hoe een industrieel concept kan worden hergebruikt voor duurzaam toerisme.
In Nederland is de dekking het grootst met meer dan 10.500 knooppunten verdeeld over 37 regionale netwerken en meer dan 36.000 km aan routes. De dagelijkse updates van knooppunten en de integratie met apps als ANWB Eropuit en Fietsnetwerk zorgen voor actuele routebegeleiding en de mogelijkheid om routes op te slaan en onderweg aan te passen.
In België en specifiek West-Vlaanderen biedt het systeem 3700 kilometer fietsplezier met vier duidelijke netwerken die de regio's Brugse Ommeland, de Kust, de Leiestreek en de Westhoek verbinden. De samenwerking via Fietsnet.be maakt het mogelijk om routes over landsgrenzen heen te plannen en te exporteren als GPX.
Het knooppuntensysteem blijft evolueren door de toevoeging van afstapmomenten, hotspots en thematische routes. Daardoor is fietsen op nummer niet alleen een navigatiemethode maar ook een ontdekkingstool voor landschap, cultuur en lokale voorzieningen. De eenvoud van een nummerreeks maakt het systeem tijdloos en toekomstbestendig.