De Frontlijnroute is een langeafstandsfietsroute die door het landschap voert waar gedurende vier jaar de Eerste Wereldoorlog het westfront vormde. Nu bijna honderd jaar later zijn in het landschap nog resten van de frontlinie zichtbaar en vertelt elk dorp en elk stadje zijn eigen verhalen over deze tijd. De route van Kees Swart voert de fietser over fietsvriendelijke wegen langs deze geschiedenis en verbindt Nieuwpoort in België met Basel in Zwitserland. Het hele traject is ruim 1000 kilometer lang en wordt beschreven als goed te doen voor fietsers met een redelijke conditie.
Routeoverzicht en afstanden
De hoofdroute is 1050 kilometer lang en voert over rustige wegen en paden. De gemaakte fietstocht wordt omschreven als ruim 1000 kilometer van Nieuwpoort in België naar Basel in Zwitserland. Lange steile hellingen worden vermeden.
De route begint bij de monding van de IJzer en loopt vanaf Nieuwpoort door de Vlaamse kustvlakte. Tussen Ieper en de Franse grens liggen de West-Vlaamse heuvels. Vervolgens blijft het vlak tot de Noord-Franse mijnstreek, aan de voet van de heuvels van Artois. In de Vogezen is er de keuze tussen een pittige route met veel cols en een lichter alternatief.
Ongeveer 150 kilometer van de route is helemaal autovrij. Het overgrote deel van de route is geasfalteerd. Waar de hoofdroute over grind- of bospaden loopt, is bijna altijd een alternatieve route over asfaltwegen voorhanden.
| Kenmerk | Specificatie |
|---|---|
| Startplaats | Nieuwpoort, monding van de IJzer, Westerstaketsel |
| Eindplaats | Basel, Zwitserland |
| Totale lengte hoofdroute | 1050 km |
| Circa lengte volgens beschrijving | Ruim 1000 km |
| Autovrije kilometers | Circa 150 km |
| Zwaarte | Goed te doen voor fietsers met een redelijke conditie |
| Bewegwijzering | Niet bewegwijzerd |
| Prijs routegids | € 20,50 |
Landschappen en geologie langs de route
De verscheidenheid aan cultuur en natuur langs de route is groot gedurende de tocht. Na een vlak begin komen er geleidelijk meer heuvels, die een goede voorbereiding zijn op de cols die later in de Vogezen komen.
De heuvels van Artois vormen de noordgrens van het Bekken van Parijs, dat zich uitstrekt van de Kanaalkust tot de Vogezen. Dit bekken was circa 41 miljoen jaar geleden een binnenzee, die na het rijzen van de bodem droog kwam te liggen. Het bekken heeft de vorm van een schotel en is bedekt met harde en zachte lagen die op de voormalige zeebodem waren bezonken. De zachte lagen, mergel en klei, verweerden sneller dan de harde kalksteen, waardoor de laatste hoger kwamen te liggen. In het huidige landschap is deze afwisseling in bodemlagen te herkennen als een opeenvolging van laagtes en plateaus in concentrische kringen rond Parijs.
De route gaat door polders en belforten in Vlaanderen, kathedralen in Picardië, wijngaarden en koolzaadvelden in de Champagne, bossen en bergpassen in de Vogezen, vakwerkhuizen en nog meer wijngaarden in de Elzas.
Moeilijkheidsgraad en bewegwijzering
De Frontlijnroute is niet bewegwijzerd, maar met behulp van de kaartjes en navigatieteksten in de gids ‘Fietsen langs de Frontlijn’ is de route voor iedereen goed te volgen. Ook zijn er gps-tracks van deze route.
De moeilijkheidsgraad wordt als volgt gekenmerkt:
- Goed te doen voor fietsers met een redelijke conditie
- Lange steile hellingen worden vermeden
- In de Vogezen keuze tussen pittige route met veel cols en lichter alternatief
- Route niet bewegwijzerd, wel navigeerbaar met gids en gps
De goed verzorgde routegids is volledig in kleur, voorzien van heldere kaarten met een schaal van 1:150.000 en ruim geïllustreerd met foto’s.
Fietsmateriaal en wegdek
Dikke fietsbanden van 37 tot 50 millimeter zijn geen must, maar zorgen wel voor extra comfort. Het overgrote deel van de route is geasfalteerd. Waar de hoofdroute over grind- of bospaden loopt, is bijna altijd een alternatieve route over asfaltwegen voorhanden.
Uit veldwerk blijkt dat bepaalde alternatieve trajecten specifieke aandacht vragen. Zo is er een omweg van 1,7 kilometer waarvan 300 meter over een grindpad, die nagenoeg autovrij is. Een jaagpad langs de Leie kan na flinke regenbui of op dunne banden een ander verhaal worden. In de beschrijving wordt gemeld dat bij droog weer het rijden op 5 centimeter dikke banden redelijk vlot gaat, maar dat een pad met klei ondergrond na regen moeilijk begaanbaar kan zijn.
Beste seizoen en overnachtingen
Beste seizoen is tussen april en oktober. Tussen april en oktober is het vaak goed fietsweer, maar in juli en augustus kan het soms heet zijn. Tijdens schoolvakanties kan het meer moeite kosten om zonder reservering aan een bed te komen. Op campings is voor fietsers met kleine tentjes altijd nog wel een plekje te vinden.
Overnachten is mogelijk bij voldoende campings. Verder zijn er talloze hotels, pensions en enkele gîtes of jeugdherbergen.
Bereikbaarheid met de trein
Ernaartoe met de trein heen en terug.
Trein naar Nieuwpoort:
- Veurne ligt 10 kilometer ten Zuidwesten van Nieuwpoort
- Oostende ligt 20 kilometer ten Noorden-Oosten van Nieuwpoort
Naar Veurne rijdt eens per uur een trein uit de omgeving van Leuven via Brussel. Naar Oostende rijdt elk uur een trein uit Antwerpen en een trein uit Eupen via Luik en Brussel. Van tevoren moet een fietskaartje worden aangeschaft.
Voor de start van de route geldt een specifieke beschrijving van de beginplek. De Frontlijnroute start aan het begin van het Westerstaketsel, een pier die het strand scheidt van de vaargeul naar de IJzermonding. In 2010 stond op deze plek een standbeeld van de ‘Godin van de wind’, uitgebeeld als een stijlvolle dame die vanonder een grote strandhoed zeewaarts tuurt. Nu staat hier een abstracte sculptuur van Willem Vermandere met de titel ‘Verzoening’. Eronder is te lezen: ‘Ingehuldigd op 8 oktober 2014 op de plaats waar het westelijk front begon, ter gelegenheid van de herdenking van 100 jaar Groote Oorlog’.
Van de frontlinie is hier niets meer terug te vinden.
Culturele variatie en bezienswaardigheden
Dwars door België en Noord Frankrijk lag tijdens de Eerste Wereldoorlog gedurende vier jaar het westfront. Vier jaar lang deelde dit vastgelopen front België en Frankrijk in tweeën. Bijna honderd jaar later zijn in het landschap nog resten van deze frontlinie zichtbaar. Elk dorp en elk stadje heeft zijn eigen verhalen over en eigen zichtbare herinneringen aan deze tijd.
De verscheidenheid aan cultuur en natuur langs de route is groot:
- Polders en belforten in Vlaanderen
- Kathedralen in Picardië
- Wijngaarden en koolzaadvelden in de Champagne
- Bossen en bergpassen in de Vogezen
- Vakwerkhuizen en wijngaarden in de Elzas
Dit alles maakt het fietsen beslist de moeite waard.
Praktische tips uit veldwerk
De gids voor de route is het resultaat van uitgebreid veldwerk. In 2016 en 2017 werd viermaal een stuk van de Frontlijnroute gefietst om de route te verbeteren en up to date te krijgen. In totaal was men zes weken onderweg om de hele Frontlijnroute te verbeteren. Voor de eerste editie, die in 2012 verscheen, werd in de drie voorafgaande jaren al tien weken rondgefietst. Ook hebben enkele proeffietsers toen de meeste trajecten nog nagefietst.
Het verwerken van de gemaakte aantekeningen, gps-data en foto’s kost veel meer tijd dan het veldwerk zelf. Daarbij kwam ook het bijwerken van de routekaarten, het tekenen van nieuwe stadsplattegrondjes en het bewerken van nieuwe foto’s. Het eindresultaat is een grondig vernieuwde fietsgids, die begin maart 2018 is verschenen.
In de oude frontlijngids was al te lezen dat fietsen voor een paar euro in deze tram meemogen, dus die tip blijft staan. Op drukke dagen is de fietsplek alleen op de beginstations Knokke en Oostende nog leeg te vinden.
Bij het veldwerk werd ook gecontroleerd op lokale alternatieven. Een klein stukje verder ligt de oude brug over de Leie. Die heeft geen fietspad en wordt druk bereden door snelverkeer, dus die optie valt af ten gunste van de nieuwe brug. Een jaagpad kan als autoluw alternatief worden gepresenteerd met een waarschuwing voor fietsers met een modderallergie.
Conclusie
De Frontlijnroute combineert een historische lijn door het landschap met een technisch goed uitgewerkte fietsroute die toegankelijk is voor fietsers met een redelijke conditie. De combinatie van vlakke kustvlaktes, West-Vlaamse heuvels, het geologische Bekken van Parijs, de Champagne, de Vogezen en de Elzas biedt afwisseling in zowel landschap als cultuurhistorie. De route is niet bewegwijzerd, maar de gids ‘Fietsen langs de Frontlijn’ met kaarten op schaal 1:150.000, navigatieteksten en beschikbare gps-tracks maakt de route betrouwbaar navigeerbaar.
Voor wie de route in het voorjaar tot de herfst wil fietsen, is april tot oktober het aangewezen seizoen, met aandacht voor hitte in juli en augustus en reserveringsdrukte in schoolvakanties. De bereikbaarheid per trein naar Veurne of Oostende en de aanwezigheid van campings, hotels, pensions, gîtes en jeugdherbergen maakt een zelfstandige meerdaagse tocht haalbaar. Met de juiste bandenkeuze, aandacht voor grind- en jaagpaden en gebruik van de alternatieven die in de gids staan, kan de Frontlijnroute als een comfortabele en inhoudelijk rijke langeafstandsfietsroute worden ervaren.