Fietsen op de Veluwe betekent bewegen door een landschap dat van droge stuwwal en stuifduinen naar nat broekland en kwelwaterlandschap schiet binnen enkele kilometers. De ANWB heeft dit gebied in Gelderland vertaald naar een netwerk van uitgezette routes en knooppunten dat dagelijks gebruikt wordt door recreatieve fietsers, hotelgasten en toeristen die de regio willen verkennen op de fiets. De routes verbinden onderling grote natuurgebieden, landgoederen, dorpen en bezienswaardigheden en bieden zowel korte tochten als meerdaagse combinaties. De informatie hieronder volgt de beschikbare beschrijvingen en details uit de geraadpleegde bronnen.
Inleiding tot het Veluwse fietsgebied
De Veluwe is een uitgestrekt bos- en heidegebied in de provincie Gelderland met een sterk wisselend reliëf. Op de hogergelegen gedeelten is het droog en overheersen bos en heide. De lagergelegen stukken zijn natter, soms zelfs drassig, en voelen groener aan. Om het Veluwse kwelwater op te vangen zijn in noord-zuidelijke richting watergangen gegraven. Het Apeldoornsch Kanaal is de breedste van die weteringen en wordt tijdens diverse fietstochten geregeld gezien en twee keer overgestoken. Landgoed Bonenburg uit 1633 ligt op de plek waar het Apeldoornsch Kanaal en de Grift, een smallere geul tussen Hattem en Apeldoorn, samenkomen. Na het passeren van Oene met de prachtige stellingmolen Werklust bevindt de fietser zich op het laagste punt van de route. Na ongeveer 20 kilometer wordt het terrein duidelijk glooiender. Eerst passeert de route nog het Wisselse Veen, een moeras met riet en kikkers, waarna de omgeving vooral bebost wordt. Pannenkoekenrestaurant De Ossenstal ligt op het hoogste punt en is een logische stop vooraleer de route via de schaapskooi richting de start- en finishplaats Heerde wordt vervolgd.
Dit hoogteverschil en de afwisseling van droge en natte natuur maken de Veluwe bijzonder geschikt voor fietsroutes die zowel landbouw, natuur als cultuurhistorie combineren. ANWB zet deze variatie neer in themafietsroutes en in de knooppuntenkaart waarmee reizigers zelf routes kunnen stippelen. Het netwerk is zo opgezet dat het mogelijk is om met behulp van de ANWB Fietsknooppuntenkaart knooppunten met elkaar te verbinden en daarmee eigen fietsroutes over de Veluwe uit te zetten.
ANWB-uitgezette routes op de Veluwe
Beekbergerwoudroute
De Beekbergerwoudroute is een gevarieerde route van 31 kilometer door drie landschappen: de grote Veluwse stuwwal, nat broekland ten oosten van het Apeldoornsch Kanaal en de enk van Beekbergen en Lieren. De route verbindt de droge Veluwe met haar stuifduinen en de natte natuur aan het Randmeer. De diversiteit van droge stuwwal, broekland en enk maakt de route geschikt voor fietsers die in korte tijd meerdere landschappen willen beleven.
De route maakt onderdeel uit van het ANWB-aanbod voor fietsroutes op de Veluwe. Samen met andere ANWB-routes vormt deze een basis voor recreatief fietsen in Gelderland. De lengte van 31 kilometer positioneert de route als middellange dagtocht die zowel voor recreanten als voor hotelgasten goed te doen is.
Hierdense Poort
Fiets door het gebied dat de droge Veluwe, met haar stuifduinen, en de natte natuur aan het Randmeer verbindt. De route Hierdense Poort is een rit van 27 kilometer door deels nieuwe natuur. De route benadrukt de overgang tussen droge en natte systemen en geeft inzicht in de recente natuurontwikkeling op de Veluwe.
De relatief korte afstand maakt de Hierdense Poort toegankelijk voor gezinnen en dagtoeristen. De route sluit aan op het bredere netwerk van ANWB-fietsroutes op de Veluwe en kan gecombineerd worden met andere routes.
Overige ANWB-fietsroutes op de Veluwe
Naast de routes die hierboven uitgebreider besproken zijn, zijn er door de ANWB nog andere fietsroutes uitgezet op de Veluwe. De ANWB presenteert deze routes als onderdeel van het regionale fietsaanbod en verweeft ze met informatie over landschap, bezienswaardigheden en praktische tips voor onderweg.
Fietsroutes rondom hotel De Werelt in Lunteren
Hotel De Werelt in Lunteren is een centrale uitvalsbasis voor fietsers op de Veluwe. Vanuit het hotel worden meerdere routes aangeboden en er is een eigen fietsverhuur met gewone fietsen en elektrische fietsen. De fietsen zijn goed onderhouden en de banden stevig opgepompt. Huur is mogelijk aan de receptie. Naast fietsen kan ook een elektrische step of scooter gehuurd worden. Hotelgasten kunnen kiezen voor een verblijf met fietsarrangement, waarbij twee overnachtingen, ontbijt en fietsgebruik gecombineerd worden.
Fietsroute Middelpunt van Nederland
Deze route is 41 kilometer lang en biedt een mix van Veluwse natuur en historie. De start is in Lunteren en het eerste deel voert door het bos waarbij onder meer uitkijktoren De Koepel wordt gepasseerd en het Middelpunt van Nederland wordt aangedaan. Onderweg naar Wekerom passeert men het Celtic Field; een replica van een boerderij uit de ijzertijd met daaromheen oude akkers. Dit element geeft de fietser een tijdsdimensie en maakt de route educatief. In het dorpje Otterlo is een stop mogelijk, bijvoorbeeld bij Theeschenkerij De Mossel. Langs de Kreelse Plas, de Edese Heide en Landgoed Kernhem fietst men weer terug richting Lunteren.
De route sluit aan op het thema erfgoed en landschap en is aantrekkelijk voor bezoekers die naast natuur ook historische context zoeken.
Fietsroute De Veluwe van boven
De Veluwe van boven is een route van 68 kilometer die zowel het boerenleven laat ervaren als genieten van natuur. De start is bij hotel De Werelt. De eerste kilometers gaan door het uitgestrekte platteland rond Lunteren langs oude hoeves en moderne boerderijen. Na Stroe duikt men het bos in en komt uit in Garderen, een gezellig Veluws dorp met veel terrassen. Bossen en heidevelden wisselen elkaar af. De route voert langs het Kootwijkerzand en het Harskampse Zand. Het is de moeite waard om even van de route af te wijken om de zandverstuivingen van dichtbij te zien, alsof men in de duinen is. Via weilanden fietst men weer terug richting Lunteren. Tip: een verrekijker meenemen, want de fietstocht brengt je langs verschillende uitkijktorens en uitzichtpunten op de Veluwe.
De lengte van 68 kilometer maakt deze route geschikt voor geoefende fietsers die een hele dag willen besteden aan het verkennen van platteland, bos en zandverstuivingen.
Fietsroute Smaak van Ede
Hotel De Werelt ligt midden in de FoodValley, een regio bekend om streekproducten. De fietsroute Smaak van Ede is 46 kilometer lang en voert langs tal van lokale voedselmakers. Vaak verkopen ze hun producten aan de weg, waardoor een rugzak of fietstassen aan te raden zijn. Tijdens deze tocht passeert men Otterlo en is een klein uitstapje mogelijk naar Nationaal Park de Hoge Veluwe, met daarin het Kröller-Müller Museum. In het museum bevinden zich onder meer de Aardappeleters en een groot aantal andere meesterwerken van Vincent van Gogh. De route vervolgt langs Oud Reemst en Planken Wambuis, beide prachtige natuurgebieden. Via Ede fietst men vervolgens terug naar hotel De Werelt in Lunteren.
De route combineert culinaire ontdekking met cultuur en natuur, en sluit goed aan op een verblijf in de regio.
Populaire Veluwefietsroutes buiten ANWB-aanbod
Naast de ANWB-routes worden in de praktijk ook andere veelgebruikte routes genoemd die op de Veluwe rijden.
Posbankroute
De Posbankroute, ook wel rondje Posbank fietsroute genoemd, is een van de populairste fietsroutes op de Veluwe. De route begint in Rheden en gaat langs de Posbank, een heuvelachtig gebied met prachtige uitzichten over de omgeving. Onderweg komen bezienswaardigheden zoals kasteel Rosendael en de waterval van Loenen voorbij. De route is ongeveer 45 kilometer lang en is een prachtige route die voor iedereen geschikt is.
De lengte en de heuvelachtige ligging maken de route een klassieker voor dagtoeristen vanuit de omgeving Arnhem.
Veluwezoomroute
In het zuiden van de Veluwe ligt de Veluwezoom. Hier gaat de bebossing over in het vlakkere rivierenlandschap. Het hele jaar door biedt deze route een ander prachtig gezicht. De Veluwezoomroute is een mooie route door Nationaal Park Veluwezoom, het oudste nationale park van Nederland. De route begint in Arnhem en voert langs heidevelden, bossen en uitgestrekte weilanden. De kans is groot dat men onderweg een wild zwijn of een schotse hooglander tegenkomt. Bij tijdnood kan men plaatsnemen op een bankje of een bezoek brengen aan het Kröller-Müller Museum.
De route verbindt natuurbeleving met cultuurhistorie en is het hele jaar aantrekkelijk vanwege seizoenswisselingen.
Kastelenroute Veluwe
De Kastelenroute Veluwe is een mooie route langs verschillende kastelen en landgoederen in Gelderland. Deze Gelderse kastelen zijn imposante bouwwerken, uniek door de ligging, de bouwstijl en rijke historie. Met deze fietsroute komt men langs indrukwekkende kastelen en paleizen zoals kasteel Biljoen en kasteel Rosendael. Er zijn voldoende kastelen om uit te kiezen.
De route spreekt aan bij fietsers met interesse in architectuur en geschiedenis en biedt een afwisseling van natuur en cultuur.
Nationaal Park De Hoge Veluwe en fietsen in het park
Nationaal Park De Hoge Veluwe heeft een eigen fietsregeling. In het park kunnen Witte Fietsen gewoon gepakt worden zonder reservering. Het park heeft er 1.800, verdeeld over de fietsenstallingen op het Marchantplein, bij het Kröller-Müller Museum, het Jachthuis Sint Hubertus en de ingangen Hoenderloo, Otterlo en Schaarsbergen. De Witte Fietsen zijn voorzien van een kinderzitje en er zijn Witte Fietsen voor kinderen zonder zijwieltjes.
Voor wie op drukke dagen zeker wil zijn van een fiets, kan een blauwe fiets met slot gereserveerd worden. Ook zijn er kinderfietsen, tandems normaal, elektrisch, ouder-kind en/of mindervaliden, elektrische fietsen, fietsen met lage instap, driewielfietsen gewoon en elektrisch, bakfietsen en elektrische rolstoelfietsen te huur. Deze fietsen worden gereserveerd en opgehaald bij de rijwielherstelwerkplaats in het centrum van het park tussen het Park Paviljoen en het Museonder.
Parkeren is betaald bij de ingangen van het Nationaal Park De Hoge Veluwe en gratis op de parkeerplaats in het Centrum van het park bij Museonder en Parkpaviljoen als men naast de entreekaart voor het park een entreekaart koopt voor de auto voor € 9,50.
Een standaard route beschrijving start bij de fietsenstalling naast het Museonder. Na het verlaten van de stalling stap je op en sla je meteen rechts het fietspad op bij de grote rode ANWB-paddenstoel richting Kröller-Müller Museum. Na circa 50 meter op de verharde weg rechts bij de kleine ANWB-paddenstoel richting.
Fietsroutes samenstellen en arrangementen
De ANWB Fietsknooppuntenkaart maakt het mogelijk om zelf fietsroutes over de Veluwe uit te zetten door knooppunten met elkaar te verbinden. Dit systeem leidt over fietspaden en autoluwe wegen langs de mooiste plekjes of naar de leukste dorpen in de omgeving. Zo kan men eindeloos fietsen tijdens een midweek, weekendje weg of vakantie in hotel De Werelt.
ANWB biedt ook arrangementen op de Veluwe. Zin om een paar dagen eropuit te trekken en lekker te fietsen op de Veluwe is mogelijk via een driedaags arrangement in Hotel de Beyaerd in Hulshorst bij Nunspeet. Dit arrangement combineert overnachtingen met fietsgebruik.
Hotel De Werelt biedt 3-daagse fietsarrangementen waarbij twee ontspannen overnachtingen in een comfortabele hotelkamer gecombineerd worden met fietsen. Als men wakker wordt staat het ontbijt klaar waarna men direct op de fiets kan stappen voor een prachtige tocht.
De combinatie van vaste routes, knooppuntennetwerk en arrangementen maakt de Veluwe toegankelijk voor zowel individuele fietsers als voor groepen en families die een verzorgd verblijf wensen.
Praktische overwegingen voor fietsers op de Veluwe
De Veluwe kent een afwisseling van verharde wegen, onverharde paden en autoluwe routes. Het landschap varieert van droge stuwwal met stuifduinen tot nat broekland en kwelgebieden. De aanwezigheid van watergangen zoals het Apeldoornsch Kanaal en de Grift betekent dat men rekening moet houden met hoogteverschillen en soms drassige stukken.
Voor routes rond Lunteren en Ede is het meenemen van een rugzak of fietstassen praktisch omdat langs de route streekproducten verkocht worden. Een verrekijker is aan te raden voor uitkijktorens en uitzichtpunten. Voor bezoek aan Nationaal Park De Hoge Veluwe is een entreeticket noodzakelijk en is het vooraf reserveren van een blauwe fiets op drukke dagen aan te raden.
De routes zijn het hele jaar begaanbaar maar bieden per seizoen een ander beeld. Heide in de zomer, bos in de herfst en uitzichtpunten met mist in de winter geven telkens een andere ervaring.
Conclusie
De fietsroutes op de Veluwe volgens ANWB en aanverwante aanbieders vormen een samenhangend systeem van thematische routes, knooppuntennetwerken en arrangementen. Van de 31 kilometer Beekbergerwoudroute en de 27 kilometer Hierdense Poort tot de 41 kilometer Middelpunt van Nederland en de 68 kilometer Veluwe van boven, elke route benadrukt een ander aspect van het Veluwse landschap. Het netwerk verbindt droge stuwwal en stuifduinen met nat broekland, historische boerderijen en replica’s uit de ijzertijd, kastelen en landgoederen, voedselmakers in FoodValley en nationale parken met musea.
Voor bezoekers die vanuit een hotel op de Veluwe willen fietsen, zoals hotel De Werelt in Lunteren of Hotel de Beyaerd in Hulshorst, is de combinatie van overnachting, ontbijt en fietsverhuur een praktische basis om meerdere routes te combineren. Het ANWB knooppuntenstelsel maakt bovendien individuele routeplanning mogelijk en zorgt voor flexibiliteit.
De Veluwe blijft daardoor een bestemming waar fietsen zowel een sportieve activiteit als een culturele en natuurlijke ontdekkingstocht is, met routes die het landschap, de geschiedenis en de lokale economie met elkaar verbinden.