Fietsknooppuntennetwerk in Nederland en de ANWB Fietsknooppuntenplanner voor routeplanning en onderhoud

De Nederlandse fietser beweegt zich in een landschap waarin recreatief fietsen nauw is verweven met een door knooppunten gestructureerd netwerk van autoluwe wegen en fietspaden. Het systeem van genummerde kruispunten maakt het mogelijk een route te beschrijven met een korte reeks cijfers die op een briefje op het stuur of in een bikepointer past. De ANWB Fietsknooppuntenplanner is het digitale instrument waarmee die reeks cijfers tot stand komt, bewaard kan worden en vertaald wordt naar een kaartbeeld en een bikepointerkaartje. De informatie die in de planner zichtbaar is, wordt maandelijks ververst uit OpenStreetMap, een open systeem waarin wijzigingen door gebruikers kunnen worden aangebracht. Het beheer van de fysieke bordjes ligt bij de regio’s zelf, niet bij de ANWB. De bedenker van het knooppuntenprincipe is de Belgische mijnbouwingenieur Hugo Bollen, wiens idee zich eerst in Belgisch-Limburg verspreidde en vervolgens in Nederland voet aan de grond kreeg in Limburg en Noord-Brabant.

Het netwerk ontstaat doordat de mooiste fietspaden en autoluwe wegen in een regio in kaart zijn gebracht en samen een netwerk vormen. Waar twee of meer paden van dit netwerk elkaar kruisen is een fietsknooppunt en elk knooppunt heeft een eigen nummer. Bij ieder knooppunt staat een informatiekaart van het gebied waarop alle knooppunten en de afstand tussen de knooppunten te zien is. Onderweg geven bordjes aan wat de route naar de aansluitende knooppunten is. Bijvoorbeeld linksaf naar nummer 29, rechtdoor naar 15, rechtsaf naar 31. Omdat je van knooppunt naar knooppunt fietst, is de routebeschrijving slechts een opsomming van alle knooppuntnummers. De code 38-34-35-30-29-33-37-41-42-69-38 is in de voorbeelden genoemd als vijftien kilometer fietsplezier rond Ootmarsum. Een ander voorbeeld is de code 43-38-69-29-33-34-30-88-04-03-10-16-43 die voor dertig kilometer fietsplezier rond Ootmarsum staat.

Met de ANWB Eropuit app kun je eenvoudig zelf met behulp van knooppunten een fietsroute maken en fietsen. Je kunt ook een route maken in de planner op een desktop computer, deze route opslaan en openen in de app. Om de route op te slaan dien je eerst in te loggen. De applicatie werkt het beste in Google Chrome, Firefox, Edge en Safari, dus een van deze browsers wordt geadviseerd. De route wordt op een kaart geplot, maar ook als bikepointerkaartje zodat je dit handig in je bikepointer kan doen.

Hoe het knooppuntenprincipe werkt in de praktijk

Het principe is even simpel als briljant. De fietsroutenetwerken aan de hand van fietsknooppunten geven fietsers juist alle vrijheid om zelf de afstand en de route van de tocht te bepalen. Fietspaden en autoluwe wegen in een regio zijn in kaart gebracht en vormen samen een netwerk. Als twee of meer paden elkaar kruisen heb je een knooppunt met een nummer. Bij ieder knooppunt staat een informatiekaart van het gebied waarop alle knooppunten en de afstand tussen de knooppunten te zien is. Onderweg geven bordjes aan wat de route naar de aansluitende knooppunten is.

De routebeschrijving van een fietstocht is niet meer dan een briefje op je fietsstuur. De code 43-38-69-29-33-34-30-88-04-03-10-16-43 is alles wat je nodig hebt voor dertig kilometer fietsplezier rond Ootmarsum, om een voorbeeld te noemen. Onderweg kun je gemakkelijk de route wijzigen. Op elk knooppuntenkruispunt staan die alternatieven aangereikt. Is het een prachtige dag en lokt het mooie landschap? Eén blik op de kaart en je knoopt zo een paar prachtige kilometers aan jouw fietsrondje.

In de planner zijn via-knooppunten zichtbaar. Dit zijn tussenliggende knooppunten die je niet hebt geselecteerd, maar waar je wel langsfietst. In je route zijn ze herkenbaar aan de tekst Via knooppunt [nummer]. Houd er rekening mee dat sommige knooppunten op een plek zonder adres staan.

ANWB Fietsknooppuntenplanner gebruiken

De planner is het centrale hulpmiddel om een eigen route te creëren. De fietsroutenetwerken aan de hand van fietsknooppunten geven fietsers alle vrijheid om zelf de afstand en de route van de tocht te bepalen. Het idee is even simpel als briljant. De mooiste fietspaden en autoluwe wegen in een regio worden in kaart gebracht en vormen samen een netwerk. Waar twee of meer paden van dit netwerk elkaar kruisen, is een fietsknooppunt, en elk knooppunt heeft een eigen nummer.

Bij ieder knooppunt staat een kaart van het gebied waarop alle knooppunten te zien zijn. De kaart vermeldt bovendien de onderlinge afstanden tussen de knooppunten. Bordjes geven aan wat de route naar de aansluitende knooppunten is. Linksaf naar nummer 29, rechtdoor naar 15, rechtsaf naar 31.

De routebeschrijving van een fietstocht hoeft voortaan niet langer te zijn dan een briefje dat je op jouw fietsstuur plakt, of stopt in een handige bikepointer. Zo is de code 38-34-35-30-29-33-37-41-42-69-38 goed voor vijftien kilometer fietsplezier rond Ootmarsum, om maar een voorbeeld te noemen.

Met de ANWB Fietsknooppuntenplanner plan je heel makkelijk je eigen route. Je kan je eigen lengte bepalen, en als je een route hebt gemaakt kan je deze uitprinten. De route wordt op een kaart geplot, maar ook als bikepointerkaartje zodat je dit handig in je bikepointer kan doen.

Zo gebruik je de knooppunten routeplanner van de ANWB:

• Zoom in op de kaart van Nederland om je fietsgebied beter te kunnen bekijken
• Zoom zo ver in totdat je de cijfertjes ziet van de knooppunten
• Klik op het eerste knooppunt van waar je wil beginnen
• Klik daarna steeds op het volgende punt om je route verder te maken
• Ideaal bij deze manier is dat horeca, bezienswaardigheden en musea ook worden weergegeven op de kaart
• Is je route klaar? Print hem dan uit, schrijf de cijfertjes of een briefje, of gebruik het gpx-bestand om hem alsnog op een fietscomputer te zetten die je tijdens je route helpt te navigeren

Maak stap voor stap een route:

• Klik op een knooppunt om je fietsroute te beginnen
• Klik een volgend knooppunt aan en de route wordt voor je berekend
• Verleng je route door een volgend knooppunt aan te klikken

In je route kun je via knooppunten tegenkomen. Dit zijn tussenliggende knooppunten die je niet hebt geselecteerd, maar waar je wel langsfietst. In je route zijn ze herkenbaar aan de tekst Via knooppunt [nummer].

Houd er rekening mee dat sommige knooppunten op een plek zonder adres staan.

Bewaren, openen en onderweg wijzigen

Is je route klaar? Log dan in met je Mijn ANWB account om je fietsroute te bewaren. Je route vind je op drie plekken terug:

• Ga naar de Fietsknooppuntenplanner terwijl je bent ingelogd. Je ziet dan meteen het overzicht Mijn Fietsroutes
• In je Mijn ANWB account: in het uitklapmenu klik je op Mijn producten en diensten en daarna naar het onderdeel Vakantie & vrije tijd. Klik dan op Fietsknooppuntenroutes. Hier staan al je fietsroutes in een overzicht
• Je kunt je opgeslagen fietsroutes bekijken én fietsen met behulp van de ANWB Eropuit app voor iOS en Android

Je kunt ook een route maken in de planner op een desktop computer, deze route opslaan en openen in de app. Om de route op te slaan dien je eerst in te loggen.

Onderweg kun je gemakkelijk de route wijzigen. Zoals gezegd, op elk knooppuntenkruispunt staan die alternatieven aangereikt. Is het een prachtige dag en lokt het mooie landschap? Eén blik op de kaart en je knoopt zo een paar prachtige kilometers aan jouw fietsrondje.

De informatie op onze kaart komt vanuit OpenStreetMap. Als er een knooppunt niet goed staat, kan je dat ook zelf aanpassen. Zo zorgen we samen dat alle knooppunten up to date zijn.

Beheer, updates en meldingen

ANWB verkoopt knooppuntenkaarten voor heel Nederland, maar is geen eigenaar van het knooppuntennetwerk. Het onderhoud van de knooppuntenbordjes wordt dan ook niet door de ANWB gedaan, maar door de regio’s zelf. Staat een knooppuntbord op de verkeerde plek, ontbreekt er een bord of is het ernstig beschadigd? Meldt het bij bordjeweg.nl. De melding wordt dan doorgestuurd aan de juiste regio. Zo zorgen we samen dat alle knooppunten up-to-date zijn.

De informatie op de ANWB-fietsknooppuntenplanner komt vanuit OpenStreetMap, een open systeem waar gebruikers zelf wijzigingen of correcties kunnen aanbrengen. De update van de fietsknooppunten, die vanuit Open Street Map worden opgehaald, wordt 1x per maand gedaan.

Knooppunt aanpassen:

• Maak een account aan op OpenStreetMap.org
• Log in en dien een verzoek voor aanpassing in

Als er een bordje weg is, kan dit via bordjeweg.nl worden aangegeven.

Het beheer en de updates van de fietsknooppunten

De ANWB is geen eigenaar van het knooppuntennetwerk. Het onderhoud aan de knooppuntenbordjes wordt door de regio's zelf gedaan.

De update van de fietsknooppunten, die vanuit Open Street Map worden opgehaald, wordt 1x per maand gedaan.

Knooppunt verkeerd?

De informatie op onze kaart komt vanuit OpenStreetMap. Als er een knooppunt niet goed staat, kan je dat ook zelf aanpassen. Zo zorgen we samen dat alle knooppunten up to date zijn! Als er een bordje weg is, kan dit via bordjeweg.nl worden aangegeven.

Knooppunt aanpassen:

• Maak een account aan op OpenStreetMap.org
• Log in en dien een verzoek voor aanpassing in

Oorsprong en verspreiding van het systeem

De bedenker van knooppunten is de Belgische mijnbouwingenieur Hugo Bollen. Het systeem veroverde razendsnel Belgisch-Limburg en kreeg spoedig navolging in andere delen van België en over de grens. In Nederland waren Limburg en Noord-Brabant de eerste provincies met een knooppuntennetwerk.

Sommige knooppuntennetwerken worden door de regio’s onderhouden en voorzien van updates, laadpalen of zelfs hulp onderweg voor abonnees. Voor wielrenners en mountainbikers is deze service nog niet erg ingeburgerd, maar voor steeds meer mensen met de e-bike lijkt dat een overweging waard.

De ANWB verkoopt knooppuntenkaarten voor heel Nederland, maar is geen eigenaar van het knooppuntennetwerk.

Gebruiksgemak en randvoorwaarden

De planner biedt in de huidige fase een beknopte versie. Om bezoekers nog tijdens het fietsseizoen een planner te bieden, zijn ze live gegaan met een beknopte versie. De komende maanden zijn ze achter de schermen hard aan het werk om de planner uit te breiden met een bewaar-, deel- en review-functie.

Natuurlijk willen ze deze planner graag samen met de gebruiker optimaliseren. Heb je nog tips of ondervind je problemen? Dan horen ze dit graag en kan je het aan ze laten weten via een mailtje.

Heb je een opmerking of suggestie over bijvoorbeeld het gebruiksgemak, de mogelijkheden of de performance van de Fietsknooppuntenplanner? Laat het ons weten via het reactieformulier.

Een account op OpenStreetMap.org is nodig om een verzoek tot aanpassing in te dienen. Log in en dien een verzoek tot aanpassing in.

Met Wegenwacht Fiets krijg je overal in Nederland & België – dus óók thuis – pechhulp bij een kapotte fiets. De Wegenwacht komt je fiets repareren bij bijvoorbeeld een lekke band, een gebroken ketting of bij accuproblemen van je elektrische fiets. Kunnen we je fiets niet direct repareren? Dan zorgen wij er alsnog voor dat je toch op je bestemming komt.

Bij Wegenwacht Fiets krijg je:

• 24/7 pechhulp in heel Nederland en België
• Juridisch advies bij een ongeval

Lees meer over Wegenwacht Fiets Service.

Ben je ingelogd en zie je de melding Wanneer je geen ANWB-lid bent, kun je helaas je routes niet bewaren? Deze melding wordt gegeven omdat je een partnerlidmaatschap hebt, en helaas kunnen gebruikers met een partnerlidmaatschap op dit moment geen routes opslaan. Dit is een bevinding die vaker binnen komt en het probleem wordt zo snel mogelijk opgelost.

Overzicht van kenmerken en werkwijze

Tabel 1 toont de kerncomponenten van het systeem en de wijze waarop ze functioneren in de planner.

Tabel 2 beschrijft de stappen in de planner en het resultaat.

Conclusie

De kracht van het Nederlandse fietsknooppuntenstelsel ligt in de combinatie van een fysiek bordnetwerk dat door regio’s wordt onderhouden en een digitale planner die maandelijks wordt ververst vanuit OpenStreetMap. De ANWB Fietsknooppuntenplanner vertaalt die data naar een intuïtieve klik-op-knooppunt ervaring die zowel op desktop als in de Eropuit app bruikbaar is. De beschrijving van een tocht reduceert tot een reeks cijfers die op een briefje past, maar die reeks ontsluit een flexibel netwerk waarin onderweg variaties mogelijk zijn zonder dat de fietser het overzicht verliest. Het systeem is open voor correcties via OpenStreetMap en voor meldingen van ontbrekende bordjes via bordjeweg.nl, waardoor de kwaliteit van het netwerk afhankelijk blijft van de samenwerking tussen regio’s, gebruikers en de ANWB als kaartleverancier en platformbeheerder. De maandelijkse updatecyclus, de beperking tot bepaalde browsers voor optimale werking en de inlogvereiste voor het bewaren van routes bepalen de praktische voorwaarden waaronder de planner dagelijks wordt gebruikt. De oorsprong bij Hugo Bollen en de vroege adoptie in Limburg en Noord-Brabant verklaren waarom het netwerk in die regio’s diep geworteld is en hoe het zich daarna landelijk heeft uitgebreid. Voor de fietser betekent dit dat routevrijheid, eenvoud van navigatie en de mogelijkheid om de route ter plekke aan te passen samenkomen in een systeem dat zowel op papier als digitaal werkt en dat continu wordt bijgehouden door een open community en regionale beheerders.

Bronnen

1. ANWB Fietsknooppuntenplanner
2. Hoe werkt de Fietsknooppuntenplanner
3. Makkelijk route maken via knooppunten ANWB
4. Hoe plan ik een route