Ruinen, een plaats die in de hartstikke traditionele Drentse dialecten vaak wordt aangeduid als ‘Heerlyckheid’, staat niet alleen bekend om zijn geschiedenis, maar vooral om de ongekende mogelijkheid om de natuur en cultuur op voetende voeten te ervaren. Voor de wandelaar is dit gebied in de provincie Drenthe een absolute parel, waar de ruwe schoonheid van Nationaal Park Dwingelderveld naadloos overloopt in het gezellige dorpsleven. Het aanbod aan wandelroutes in en rondom Ruinen is uitzonderlijk divers, variërend van korte, kleurrijke stadswandelingen die de lokale geschiedenis belichten, tot uitgebreide tochten door natte heide, bos en zandverstuiving. Deze gids biedt een diepgaande analyse van de beschikbare opties, gebaseerd op de officiële ‘Ommetjes’, de specifieke wijnwandelroute, de natuurervaringen in het Dwingelderveld en de verbindingen met regionale netwerken zoals het Drenthepad. De informatie hierin is essentieel voor reizigers die niet alleen willen wandelen, maar echt willen onderdompelen in de Drentse identiteit, van de molen De Zaandplatte tot de schaapskudden die de heide bevolken.
De Ommetjes Ruinen: De Kern van de Lokale Identiteit
De basis van elke wandelervaring in Ruinen wordt gelegd door de zogenaamde ‘Ommetjes’. Dit zijn vijf specifieke wandelroutes die direct beginnen bij het informatieplatform dat centraal is gelegen op de Brink van Ruinen. Deze routes zijn niet zomaar bedacht, maar zijn het resultaat van een gedegen proces dat zijn oorsprong vindt in het Dorpsplan Ruinen 2011. Dit plan is opgesteld door de vereniging Dorpsbelangen Rune, een lokaal initiatief dat de wensen en behoeften van de inwoners van Ruinen heeft vertaald in tastbare infrastructuur. De realisatie van deze routes was een groot succes dankzij de harde werk en de inzet van de speciale ‘Werkgroep Ommetjes’. Deze groep heeft ervoor gezorgd dat de mooiste plekken van de Heerlyckheid Ruinen toegankelijk en markering zijn, waardoor toeristen en bewoners alike de lokale charme kunnen ontdekken. De vijf routes variëren in lengte van ongeveer 2 tot 10 kilometer en zijn elk voorzien van een eigen kleur en thema, wat de keuze voor de wandelaar enorm vergemakkelijkt afhankelijk van de beschikbare tijd en de gewenste intensiteit van de activiteit.
De kortste route, en dus ideaal voor een korte pauze of voor wandelaars met weinig tijd, is de ‘Rondje Engeland’. Deze route is geel gemarkeerd en heeft een lengte van 2,0 kilometer. De naam verwijst naar de buurtschap Engeland, waar de route doorheen loopt. Het pad voert de wandelaar via Lissabon, een andere kleine nederzetting in de directe omgeving, en biedt een intieme kijk op de landleven en de architectuur van deze historische buurtschappen. Het is een compacte route die snel afgerund kan worden, maar wel essentiële elementen van de lokale topografie laat zien.
Voor wie iets meer tijd heeft en geïnteresseerd is in de historische waterlijnen van de regio, biedt de ‘Kleine Padtiesroute’ zich aan. Deze blauwe route is 3,0 kilometer lang en loopt langs de oude Aa. De Aa is een historische rivier die van groot belang is geweest voor de vervoerswegen en de waterhuishouding in Drenthe. Door langs deze oude loop te wandelen, krijgt de bezoeker inzicht in de geografische ontwikkeling van het gebied. De route is relatief kort, maar biedt een diepere laag van historisch inzicht dan de gemiddelde stadswandeling, omdat het de wandelaar langs waterlopen leidt die vaak overgrown of ingebed zijn in het landschap.
De ‘Molenroute’ is een rode route met een lengte van 3,5 kilometer. Deze route is specifiek ontworpen om de wandelaar langs molen De Zaandplatte te leiden. Molens zijn iconische elementen van het Nederlandse landschap, en in Ruinen speelt deze korenmolen een centrale rol in het dorpsbeeld. De route combineert dus natuurbeleving met cultureel erfgoed, waardoor de wandelaar niet alleen de fysieke omgeving ervaart, maar ook de industriële en landbouwgeschiedenis van de regio. De molen is een zichtbaar ankerpunt in het landschap en de route is zo uitgetekend dat deze prominent in beeld komt.
Voor wandelaars die meer dan drie kilometer onderweg willen zijn, maar nog niet klaar zijn voor de langste route, is de ‘Havezatheroute’ de optimale keuze. Deze oranje route is 5,5 kilometer lang en voert langs het vroegere kasteel ‘de Oldenhof’. Havezaten zijn historische landgoederen die typerend zijn voor Drenthe, en het bezoek aan de overblijfselen of de omgeving van een dergelijk kasteel biedt een unieke historische dimensie aan de wandeling. De route combineert dus natuurschoon met cultureel erfgoed van de hoogste orde, en de lengte maakt het geschikt voor een rustige ochtend- of middagtocht.
De meest uitgebreide van de Ommetjes is de ‘Rondje Ruinen’. Deze groene route is 10 kilometer lang en fungeert als een ringroute die alle andere Ommetjes met elkaar verbindt. Dit betekent dat de wandelaar die deze route volgt, langs alle mooie plekjes in Ruinen loopt die ook op de andere vier routes te vinden zijn. Het is de meest complete ervaring van de Heerlyckheid, omdat het alle thema’s integreert: de buurtschappen, de waterlopen, de molen en het kasteel. Deze route is ook apart aangegeven op de paaltjes, wat betekent dat wandelaars die specifiek voor de langste tocht kiezen, duidelijk zichtbare markeringen hebben die hen door het hele netwerk van paden leiden zonder dat ze verdwalen in de complexiteit van de verschillende kleurcodes.
De Wijnwandelroute Ruinen: Een Unieke Drentse Ervaring
Naast de traditionele natuur- en culturele routes, biedt Ruinen ook een zeer specifieke en ongebruikelijke optie: de Wijnwandelroute. Deze route is opgenomen in ‘Het grote Nederlandse wijnwandelboek’, uitgegeven door de ANWB, en is een van de 25 wijnwandelingen in Nederland die tussen de 5 en 15 kilometer lang zijn. Het feit dat Ruinen hierin is opgenomen, onderstreept de groeiende populariteit van Nederlandse wijn en de unieke locatie waar druiven geteeld worden in een klimaat dat traditioneel niet als ideaal wordt beschouwd. De route biedt een gevarieerde ervaring, typisch Drents in de zin van ‘An de kuier’ gaan, wat impliceert een rustige, genietende wandeling zonder haast.
De route begint bij de Brink in Ruinen, het centrale punt van het dorp, en voert de wandelaar naar Nationaal Park Dwingelderveld. Onderweg passeren wandelaars de schaapskooi en een prachtige wijnhoeve. Dit combinatie van nationale parkstatus, traditionele Drentse veeteelhouding (schapen) en moderne landbouwinnovatie (wijnbouw) maakt deze route tot een microkosmos van de hedendaagse Drentse identiteit. De wandelaar geniet van bossen, wijnranken en landelijk groen, met hier en daar een karakteristiek rieten dak dat het landschap verrijkt.
Er zijn echter enkele belangrijke praktische overwegingen voor deze route die aandacht vereisen. Ten eerste is de toegankelijkheid beperkt. De route is niet toegankelijk voor mindervaliden vanwege de onverharde paden die een aanzienlijk deel van de wandeling uitmaken. Dit betekent dat de route primair is bedoeld voor wandelaars met een goede conditie en geschikte schoeisel. De paden zijn grotendeels verhard, maar deels onverhard, wat de diversiteit van de ervaring vergroot, maar ook de moeilijkheidsgraad.
Voor mensen die met de auto reizen, is parkeren een eenvoudig aspect. In Ruinen is gratis parkeren beschikbaar bij het Fietstransferium aan de Kloosterstraat 12. Deze parkeerplaats ligt op slechts 5 minuten lopen van het startpunt van de route aan de Brink, wat het een zeer aantrekkelijke optie maakt voor toeristen uit de regio. Voor reizigers die gebruikmaken van het openbaar vervoer, is bus 32 de verbinding. Deze bus vertrekt vanaf NS station Meppel of NS Station Hoogeveen en stopt bij bushalte Centrum in Ruinen, die direct aan de Brink ligt. Dit maakt de route goed bereikbaar voor dagtoeristen die niet met de auto reizen.
De route zelf begint bij bushalte Centrum in Ruinen aan de Brink. Van hieruit loop je oostwaarts naar Luning’s Restaurant, een lokale horecagelegenheid die een goede referentiepunt vormt. Bij dit restaurant slaat de wandelaar linksaf naar de Smeestraat. Vervolgens neemt men de eerste rechterafslag, de Molenstraat, en wandelt het dorp uit. Ter hoogte van de begraafplaats gaat de weg Engeland heten, naar de buurtschap die hier ten oosten van Ruinen ligt. Deze navigatie-instructies zijn cruciaal voor het correct volgen van de route.
Een belangrijke regel voor deze route betreft huisdieren. Honden zijn toegestaan aangelijnd tijdens de wandeling, met een uitzondering voor het gebied rondom de schaapskooi bij Ruinen. Daar zijn honden strikt verboden om de rust en veiligheid van de schapen te waarborgen. Dit is een veelvoorkomende regel in Drentse natuurgebieden waar begrazing plaatsvindt, en het is essentieel dat wandelaars dit respecteren om de natuur en de dieren niet te verstoren.
De Bos- en Heideroute in Nationaal Park Dwingelderveld
Voor wandelaars die dieper willen ingaan op de natuuraspecten van Ruinen, is de bos- en heideroute in Nationaal Park Dwingelderveld een onmisbare ervaring. Deze route is 4,3 kilometer lang en wordt beschreven als afwisselend, omdat het voert langs de oude es van Ruinen en over de uitgestrekte natte heide van het Dwingelderveld. Es-dorpen zijn historische nederzettingen die langs een boomgaard of es liggen, en de route laat deze historische structuur zien in combinatie met de omliggende natuur.
De wandeling gaat door afwisselende bossen en langs de open stuifzanden van de Anserdennen. Deze locatie is bekend om de ‘Sneeuw van Dwingeloo’, een fenomeen waar bessenbessen bloeien op de zandverstuivingen, wat een spectaculair gezicht oplevert in het voorjaar. De bos- en heideroute verrast de wandelaar steeds met een ander landschap, variërend van bloeiende graanakkers tot oeroude heide en vochtig veen. Deze variatie trekt een groot aantal dieren aan, waaronder buizerds en spechten, en soms is het zelfs mogelijk om een kraanvogel te horen. Langs de es laten reeën zich regelmatig zien, en de wandelaar heeft de kans om de herder tegen te komen met zijn kudde Drentse heideschapen.
De route begint bij het bezoekerscentrum Dwingelderveld en is gemarkeerd met witte pijlen. Dit bezoekerscentrum is een belangrijke hub voor informatie en diensten, en biedt ook activiteiten voor kinderen, zoals een wandelpad waar ze van alles kunnen ontdekken. Buiten het centrum vindt men een insectenhotel, een picknicktafel met een houten uil en creatieve plantenbakken, wat de ervaring voor gezinnen verrijkt. Het is een plek waar natuuronderwijs en recreatie samenkomen.
De 10-Kilometer Kerstwandeling en Seizoensinvloeden
Een specifieke en zeer beoordeelde route is de 10-kilometerwandeling die door de Werkgroep Heerlyckheid is uitgezet, oorspronkelijk bedoeld als Kerstwandeling. Deze route is gelopen op 26 december 2024, en de ervaringen van die dag bieden inzicht in de seizoensgebonden aspecten van wandelen in Ruinen. De route vertrekt vanaf de Brink in Ruinen bij de kerk en voert over het mooie Dwingelderveld, langs de schaapskooi Ruinen, het bezoekerscentrum Dwingelderveld en het zwembad van Ruinen.
Het weer op de dag van de wandeling was grijs bewolkt en windstil, wat typisch kan zijn voor de Nederlandse winter. Een cruciaal aspect van deze wandeling, en van wandelen in het Dwingelderveld in het algemeen, is de waterstand. In de winter staat er veel water in het gebied, wat het een eldorado maakt voor ganzen, eenden en steltlopers. Voor de wandelaar betekent dit dat laarzen verstandig zijn, vooral als de route door drassige gebieden loopt. Op sommige plekken, zoals op het Kloosterveld, kan het erg drassig zijn, maar dit valt volgens de ervaringen van de wandelaar prima te overbruggen, zolang men de sokken droog houdt.
De route is aangepast door de Werkgroep Heerlyckheid vanwege de natte omstandigheden, wat laat zien dat de lokale organisaties flexibel zijn en de veiligheid van de wandelaars vooropstellen. Ondanks de drassigheid konden de wandelaars overal goed lopen en kwamen ze met droge voeten terug op de Brink. Dit getuigt van de kwaliteit van de route-uitzetters, die alternatieve paden kiezen, zoals fietspaden, om de drassigste stukken te vermijden.
Onderweg komen wandelaars langs een klein huisje dat lijkt op een kabouterhuisje, een schattig element dat de route verrijkt met een vleugje fantasy, vooral aantrekkelijk voor kinderen. De wandeling eindigt weer op de Brink in Ruinen, waar een beeld van een ram staat, een symbool van de Drentse schapenhouderij. Op de Brink vindt men ook horecagelegenheden, zoals Luning’s Restaurant, waar wandelaars kunnen genieten van een warme drank of een maaltijd na de tocht.
Deze route is niet alleen een fysieke uitdaging, maar ook een culturele ervaring. Tijdens de Kerstwandeling waren er midwinter-hoorn-blazers en een Kerstman die de wandelaars van harte welkom heette, wat de sfeer van het dorp tijdens de feestdagen benadrukt. Het toont aan dat Ruinen meer is dan alleen een natuurgebied; het is een levend dorp met een sterke gemeenschapsgeest.
Regionaal Verbindingen: Het Drenthepad en Roots Natuurpad
Naast de lokale routes in Ruinen, is het dorp een belangrijk knooppunt in het regionale wandelnetwerk van Drenthe. De Wandelweb.nl platformen en andere bronnen wijzen op diverse routes die door of nabij Ruinen lopen. Een van de belangrijkste is het Drenthepad, een lange-afstandswandelpad dat door de hele provincie loopt. Etappe 1 van het Drenthepad loopt van Beilen naar Ruinen, via Spier en Dwingeloo. Etappe 2 loopt van Ruinen naar Holtingerveld, via Ansen, Dwingeloo, Uffelte en Havelte. Deze etappes integreren Ruinen in een groter netwerk van wandelroutes, waardoor reizigers Ruinen kunnen gebruiken als start- of eindpunt voor meerdaagse wandeltochten.
Daarnaast is Ruinen onderdeel van het Roots Natuurpad. Etappe 10 loopt van Dwingeloo naar Ruinen, via Eursinge, Pesse en Spier. Etappe 11 loopt van Ruinen naar Zuidwolde, via Hoogeveen, Fluitenberg en Echten. Deze routes bieden wandelaars de mogelijkheid om Ruinen te combineren met andere bezienswaardigheden in Drenthe, zoals de terpgraven in Zuidwolde of de molens in Hoogeveen.
Andere specifieke routes die Ruinen bevatten zijn de Wandelroute Gijsselterplassen, die loopt via Echten, Ruinen en Fluitenberg, en de Jac. P. Thijsse Wandelroute, die loopt via Ruinen, Dwingeloo en Ansen. Ook zijn er kortere routes zoals de Zwerfroute Kloosterveld en de Anserdennen route Dwingelderveld. Deze diversiteit aan opties maakt Ruinen tot een ideaal centrum voor wandelenthousiasten die de breedte van Drenthe willen verkennen.
Praktische Overwegingen en Toeristische Infrastructuur
Voor het plannen van een wandeling in Ruinen zijn er enkele praktische aspecten die aandacht vereisen. Parkeren is over het algemeen eenvoudig, met gratis opties zoals het Fietstransferium aan de Kloosterstraat 12. Voor wandelaars die het openbaar vervoer gebruiken, is bus 32 de belangrijkste verbinding, met stops aan de Brink. Het is belangrijk om rekening te houden met de toegankelijkheid van de paden; veel routes zijn deels onverhard, wat betekent dat geschikte schoeisel essentieel is.
Honden zijn over het algemeen toegestaan, maar moeten aangelijnd zijn, en er zijn specifieke uitzonderingen, zoals rond de schaapskooi. Wandelaars moeten ook rekening houden met het weer; in de winter kan het nat en drassig zijn, wat laarzen noodzakelijk maakt. De horeca op de Brink, zoals Luning’s Restaurant, biedt een goede plek om te starten of te eindigen, en biedt ook lokale gerechten die de Drentse keuken weergeven.
De informatieplatforms op de Brink en bij het bezoekerscentrum Dwingelderveld bieden waardevolle kaarten en informatie, en de markeringen op de paaltjes (kleurcodes voor de Ommetjes, witte pijlen voor de bos- en heideroute, roodgele bordjes voor het Drenthepad) zorgen voor een eenvoudige navigatie.
Conclusie
Ruinen biedt een uitzonderlijk rijk palet aan wandelopties dat zowel de lokale geschiedenis als de ruwe Drentse natuur omarmt. Van de korte, thematische ‘Ommetjes’ die de dorpskern en zijn directe omgeving belichten, tot de diepgaande natuurervaringen in Nationaal Park Dwingelderveld, is er voor elke wandelaar iets te vinden. De integratie van Ruinen in het regionale netwerk van het Drenthepad en Roots Natuurpad maakt het tot een strategisch knooppunt voor lange-afstandswandelaars. De specifieke aandacht voor toegankelijkheid, huisdierenregels en seizoensinvloeden, zoals de noodzaak van laarzen in de winter, toont de professionele aanpak van de lokale organisaties zoals de Werkgroep Heerlyckheid en Dorpsbelangen Rune. Voor de bezoeker die niet alleen wil wandelen, maar de essentie van Drenthe wil proeven, is Ruinen een must-visit bestemming. De combinatie van wijnranken, schaapskudden, molens en heidevelden creëert een unieke atmosfeer die de wandelaar lang zal bijblijven.