Het verkennen van het Gelderse landschap op voet, met het comfort van het openbaar vervoer als start- en eindpunt, biedt een unieke synergie tussen toegankelijkheid en natuurbeleving. Voor de recreatieve wandelaar die Zutphen als bestemming heeft, zijn er twee prominente routes die elk een geheel eigen karakter hebben: de route vanuit Lochem langs de Berkel en de route vanuit Brummen door de uiterwaarden van de IJssel. Beide trajecten ontsluiten de historische en ecologische rijkdom van de regio, waarbij de wandelaar wordt meegevoerd langs eeuwenoude landgoederen, waterwegen en architecturale hoogtepunten.
De keuze voor een NS-wandeling impliceert een zorgvuldige planning waarbij de overgang van stedelijke omgeving naar ongerepte natuur centraal staat. Of men nu kiest voor de meanderende loop van de Berkel of de weidse vlaktes van de IJssel, de routes zijn zo ontworpen dat ze een balans bieden tussen fysieke inspanning en culturele verrijking. Zutphen fungeert hierbij niet slechts als eindpunt, maar als een levend museum waar de geschiedenis van de Hanzeperiode nog steeds tastbaar is in de stadswallen en de monumentale gevels.
De Route van Lochem naar Zutphen: Een Reis langs de Berkel
De wandeling tussen Lochem en Zutphen is een ode aan het waterlandschap van de Achterhoek en de IJsselstreek. Deze route volgt grotendeels het Berkelpad, een traject van in totaal 165 kilometer dat verdeeld is over twaalf etappes. De specifieke sectie tussen Lochem en Zutphen beslaat ongeveer 23 kilometer, wat een sportieve uitdaging vormt voor de actieve wandelaar.
De Start in Landstad Lochem
De reis begint in Lochem, een gemeente die in 2022 terecht is uitgeroepen tot Wandelgemeente van het jaar. Dit onderscheid is niet zonder reden; de infrastructuur voor voetgangers is hier optimaal ontwikkeld. Het centrum van Lochem wordt gedomineerd door de Kleine Markt, gelegen aan de voet van de imposante toren van de Gudula kerk. Dit gebied fungeert als het sociale hart van de stad, waar winkelstraatjes en diverse terrassen samenkomen. Voor de wandelaar is dit de ideale plek voor een eerste kop koffie om de dag energiek te beginnen.
Het Landschap en de Historie van de Berkel
Zodra de wandelaar de bebouwde kom van Lochem verlaat, maakt het asfalt plaats voor het oude trekpad langs de Berkel. De Berkel is een rivier die haar oorsprong vindt in het Duitse Billerbeck en uiteindelijk in Zutphen uitmondt in de IJssel. In het verleden was dit een cruciale handelsader. De rivier werd bevaren door Berkelszompen, specifieke platbodemschepen die goederen transporteerden via het onvoorspelbare water.
Tegenwoordig kenmerkt de Berkel zich door een vriendelijke meandering door het landschap. Er worden actieve inspanningen geleverd om de loop van de rivier in oude glorie te herstellen, waarbij nieuwe natuurgebieden worden gecreëerd. Dit zorgt voor een dynamisch ecosysteem dat tijdens de wandeling direct zichtbaar is.
Hoogtepunten langs het Traject
De route voert de wandelaar langs diverse landgoederen en culturele objecten:
- Landgoederen Velhorst en de Ehze: De route loopt over deze prestigieuze terreinen richting het pittoreske dorp Almen.
- De Staringkoepel: Een absoluut hoogtepunt van de route. Om deze te bereiken, maakt de wandelaar gebruik van een trekpontje om de Berkel over te steken. De Staringkoepel is een gerestaureerd bouwwerk dat vrij toegankelijk is. Bezoekers kunnen de terrasdeuren boven in de koepel openzetten en genieten van een panoramisch uitzicht over de vallei, wat het een ideale rustplaats maakt.
- Museum STAAL: Gelegen in de buurt van de route, dit museum is gewijd aan A.C.W. Staring, een dichter en landbouwkundige. Het museum belicht zijn passie voor het landschap, de cultuur en de geschiedenis van de Achterhoek.
- Landgoederen De Velde, De Voorst en Baank: Na een bezoek aan Almen vervolgt de route haar weg langs deze landgoederen, waarbij de Berkel sterk meandert.
De Aankomst in Zutphen
De laatste fase van de wandeling brengt de recreant via singels en stadswallen het centrum van Zutphen binnen. Een markant punt hier is de Berkelruïne, ook bekend als de Waterpoort. Dit bouwwerk markeert de overgang van het landelijke gebied naar de historische kern van de Hanzestad.
Navigatie en Praktische Aandachtspunten voor het Berkelpad
Voor wandelaars die deze route kiezen, is het essentieel om rekening te houden met de markering en eventuele routeaanpassingen. Hoewel het Graafschappad (een actuele LAW-wandeling) veelal goed gemarkeerd is, zijn er specifieke punten waar aandacht vereist is.
Markeringen en Omleidingen
Er zijn enkele kritieke punten waar de standaard markering kan variëren: - Bij de nieuwbouw van een verzorgingsflat in Zutphen is het Graafschappad verlegd; hier dient men de nieuwe markeringen strikt te volgen. - Op landgoed Beekvliet is er een aanpassing bij een Y-splitsing. Waar voorheen rechtsaf gegaan werd, is de route nu linksaf. Na een kleine omweg komt men weer uit bij het bruggetje dat de sloot kruist. - Tussen Almen/Velhorst en Lochem is de route geen onderdeel van het Graafschappad. In dit segment moet men vertrouwen op de NS-markeringen.
Alternatieve Route via Kasteel Ampse
Voor wie de relatief monotone stukken langs de Berkel wil vermijden, is er een suggestie om via de Ampenseweg te lopen. Deze route voert langs Kasteel Ampse, wat een esthetisch interessanter alternatief biedt voordat men via een zandpad en een bruggetje terugkeert naar de NS-route nabij het station.
De NS-Wandeling Uiterwaarden van Cortenoever: Brummen naar Zutphen
Als alternatief voor de route vanuit Lochem is er de wandeling van station Brummen naar station Zutphen. Deze route is korter en focust zich op de dynamiek van de IJsselvallei.
Routekenmerken en Afstanden
De wandeling biedt twee varianten in lengte: een basisroute van circa 12,5 tot 14 kilometer en een uitgebreide versie van 16,5 tot 17,5 kilometer. De start bevindt zich in het knusse Brummen, waar monumentale panden en terrassen de wandelaar verwelkomen.
De Dynamiek van de IJsseluiterwaarden
De route volgt een oude dijk die van zuid naar noord loopt. Een technisch interessant aspect van dit traject is het project Ruimte voor de rivier. In het kader van deze watermanagementstrategie is de dijk recentelijk verlaagd. Dit is een administratieve en technische ingreep om de afvoercapaciteit van de rivier te vergroten, waardoor water vrijer kan in- en uitstromen. De impact hiervan was groot: sommige huizen en boerderijen moesten worden gesloom om plaats te maken voor het water. Hoewel het gebied bij zeer hoogwater onderloopt, gebeurt dit statistisch gezien slechts eens in de 25 jaar.
Ondergrond en Toegankelijkheid
De basisroute is grotendeels verhard, wat de wandeling toegankelijk maakt voor een brede doelgroep. Echter, voor wie een meer natuurlijke ervaring zoekt, is er de mogelijkheid om het Laarzenpad van Staatsbosbeheer te volgen.
- Het Laarzenpad: Dit is een onverhard pad dat dwars door een natuurreservaat loopt, waar de uiterwaarden op hun mooist zijn.
- Beperkingen: Het Laarzenpad is strikt verboden tijdens het broedseizoen, dat loopt van 15 maart tot circa 15 juli.
- Hondenbeleid: Honden zijn op de hoofdroute aangelijnd toegestaan, maar op het Laarzenpad zijn zij volledig verboden.
De route eindigt met een wandeling van ongeveer 2 kilometer door de uiterwaarden richting het historische centrum van Zutphen. Bij extreem hoogwater is er een alternatieve route voorzien om de droge voeten te garanderen.
Vergelijking van de Beschikbare NS-Routes naar Zutphen
Voor de reiziger is het handig om de verschillen tussen de route vanuit Lochem en die vanuit Brummen inzichtelijk te hebben.
| Kenmerk | Route Lochem - Zutphen | Route Brummen - Zutphen |
|---|---|---|
| Afstand | ca. 23 km (sportief) | 12,5 tot 17,5 km |
| Karakter | Rivierdal, landgoederen, cultuur | Uiterwaarden, dijken, weidse uitzichten |
| Ondergrond | Mix van trekpaden en zandwegen | Overwegend verhard (behalve Laarzenpad) |
| Hoogtepunten | Staringkoepel, Museum STAAL, Berkelruïne | Cortenoever, IJsselvallei, Hanzestad Zutphen |
| Toegankelijkheid | Goed, via Berkelpad | Goed, beperking Laarzenpad in broedseizoen |
| Flora/Fauna | Riviernatuur, bosjes | Kwartelkoning, uiterwaardenflora |
Diepgaande Analyse van de Regio en Omgeving
De regio rondom Zutphen, Lochem en Brummen vormt een complex weefsel van natuur en cultuur. De overgang van de Achterhoekse zandgronden naar de IJsselvallei is duidelijk merkbaar in de vegetatie en de bodemstructuur.
Ecologische Waarde van de Uiterwaarden
De uiterwaarden bij Cortenoever zijn niet alleen landschappelijk fraai, maar vormen ook een cruciaal habitat voor zeldzame vogelsoorten. Een specifiek voorbeeld is de kwartelkoning, die in deze gebieden gespot kan worden. De aanwezigheid van deze vogel is direct gekoppeld aan het beheer van de vegetatie en de openheid van het landschap.
Architecturale en Historische Context
Zutphen, als eindpunt van beide routes, is een van de oudste steden van Nederland. De stad is strategisch gelegen waar de Berkel in de IJssel uitmondt, wat historisch gezien een enorme economische waarde had voor de handel. De overgang van de landelijke rust van de Berkel of de IJssel naar de strakke contouren van de stadswallen markeert de historische grens tussen het veilige binnenland en de ongetemde natuur van de rivier.
Aanbevelingen voor Aanverwante Wandelingen in de Regio
Voor de wandelaar die vaker in deze regio verblijft, zijn er diverse andere hoogwaardige routes die complementair zijn aan de NS-wandelingen naar Zutphen.
- Landgoedwandeling Velhorst vanuit Lochem: Een route van 17 km met een zeer hoge waardering (86/100), ideaal voor liefhebbers van bosrijke omgevingen.
- Trage Tocht landgoed Velhorst vanuit Almen: Deze route van 16 km (waardering 85/100) biedt een rustigere ervaring van hetzelfde landgoed.
- Roots-wandeling Achterhoek vanuit Vorden: Voor wie meer afstand wil afleggen, is deze 20 km route een uitstekende keuze.
- OV-stapper Bekendelle vanuit Winterswijk: Een langere tocht van 22 km die een ander deel van de provincie Gelderland ontsluit.
- Roots-wandeling Hackfort vanuit Vorden: Een route van 17 km die focust op de historische landgoederen van de regio.
Conclusie
De NS-wandelingen naar Zutphen, of ze nu starten vanuit Lochem of Brummen, bieden een superieure manier om de diversiteit van het Gelderse landschap te ervaren. De route vanuit Lochem is een culturele en natuurlijke ontdekkingsreis langs de Berkel, waarbij de Staringkoepel en Museum STAAL dienen als intellectuele rustpunten in een fysiek uitdagende tocht van 23 kilometer. De route vanuit Brummen is daarentegen een contemplatieve wandeling door de weidse IJsseluiterwaarden, waarbij de technische ingrepen van het project Ruimte voor de rivier zichtbaar maken hoe mens en water in balans worden gebracht.
Beide routes culmineren in Hanzestad Zutphen, een stad die door haar musea, historische architectuur en gastronomische aanbod de perfecte beloning vormt voor de inspanning van de wandelaar. De integratie van het spoorwegnetwerk maakt deze ervaringen toegankelijk voor iedereen, ongeacht het eigen vervoermiddel. De combinatie van onverharde natuurpaden (zoals het Laarzenpad) en historische trekpaden zorgt voor een gelaagde ervaring waarbij zowel de fysieke als de mentale rust wordt bevorderd. De regio rondom Zutphen bewijst hiermee dat infrastructuur en natuur elkaar kunnen versterken, mits de toegang zorgvuldig is geregisseerd.