Het openbaar vervoer in Nederland heeft na de coronacrisis een complex herstelproces doorgemaakt, waarbij het busvervoer een centrale rol speelt. Hoewel het aantal reizigers in 2024 sterk is toegenomen met 13,7 procent ten opzichte van 2023, is het niveau van voor de pandemie nog niet volledig bereikt. De terugkeer van de reiziger naar het openbaar vervoer wordt echter beïnvloed door een schaarste aan personeel, wat leidt tot uitval en een lagere frequentie van de dienstregeling. Ondanks deze operationele uitdagingen blijft de tevredenheid van de reiziger stabiel hoog, met een gemiddelde score van 7,9 voor het openbaar vervoer in de provincie Utrecht.
De impact van de pandemie op het vervoer was diepgaand en langdurig. Vanaf 12 maart 2020 begon de overheid met het stimuleren van thuiswerk, wat resulteerde in een drastische afname van het aantal reizigers. Omdat het grootste deel van het OV-gebruik bestaat uit vervoer naar werk en opleiding, hadden gesloten scholen en deels gesloten universiteiten een enorme impact. In 2020 daalde het aantal trein kilometers dat inwoners aflegden met ongeveer 61 procent ten opzichte van 2019. Voor het overige vervoer, zoals bus, tram en metro, daalde het aantal afgelegde kilometers met een vergelijkbare kracht. Waar in 2019 inwoners gemiddeld 386 kilometer met deze middelen aflegden, steeg dit in 2020 niet significant, maar het aantal reizigers daalde met bijna 25 procent in termen van toegevoegde waarde.
De economische gevolgen waren evenzeer merkbaar als de sociale gevolgen. De inkomsten van de vervoerders daalden doordat er minder betalende passagiers werden vervoerd, terwijl de vaste kosten van het openbaar vervoer relatief hoog bleven. Kosten voor brandstof, verzekeringen, belastingen en afschrijving blijven ongeveer gelijk, ongeacht of een bus vol zit of leeg rijdt. Dit creëerde een financiële druk op de sector.
Ondanks de uitdagingen zijn er ook positieve ontwikkelingen te zien. Het aantal elektrische bussen dat in de provincie Utrecht reed is dit jaar toegenomen. Dit heeft geresulteerd in een daling van de uitstoot van de concessies per reizigerskilometer. Daarnaast zijn er nieuwe ontwikkelingen gaande, zoals de aanleg van zes vernieuwde bus- en tramhaltes tussen de Vaartsche Rijn en het R+R Science Park. Ook de trams reden voor het eerst in 2024 in het weekend tijdens thuiswedstrijden van FC Utrecht en tijdens open dagen van de hogescholen en de universiteit. Deze maatregelen tonen de richting aan waarin het openbaar vervoer zich beweegt: meer duurzaamheid en betere aansluiting op de behoeften van de regio.
De veiligheid van reizigers blijft een centraal thema. De sociale veiligheid wordt door ongeveer 90 procent van de reizigers met een 7 of hoger gewaardeerd. Deze cijfers zijn stabiel ten opzichte van het voorgaande jaar. De score is vooral hoog tijdens de rit, maar iets lager op de haltes, wat een aandachtspunt is voor 2025. Hoewel de score voor veiligheid stabiel is, zijn de geregistreerde incidenten dit jaar toegenomen. Dit komt doordat er gerichter op incidenten wordt gecontroleerd, wat resulteert in een hogere registratie.
De maatregelen die zijn genomen tijdens de coronacrisis om verspreiding van het virus tegen te gaan, hebben de dagelijkse praktijk van het busvervoer veranderen. Omdat het handhaven van 1,5 meter afstand in vervoermiddelen vaak niet mogelijk is, zijn er aanvullende maatregelen getroffen door de vervoerders. Deze maatregelen zijn gebaseerd op gezondheidsrichtlijnen die nu al bijna normaal zijn geworden, zoals het gebruik van mondkapjes, hygiëne-maatregelen en het houden van afstand waar het mogelijk is.
Voor busreizen, inclusief touringcars, gelden specifieke regels. Passagiers worden verzocht om zoveel mogelijk te blijven zitten. Het toilet van de touringcar blijft gesloten behoudens noodgevallen. Voor touringcars zijn er nieuwe verscherpte procedures opgesteld met betrekking op de ventilatie van de bus, reiniging van de airconditioning, vervanging van luchtfilters en de dagelijkse reiniging van de bus. De chauffeur bepaalt wat mag en wat niet mag, en deze macht is essentieel voor de veiligheid en orde aan boord.
Ook voor het treinvervoer gelden vergelijkbare regels. Er geldt een mondkapjesplicht op stations en in de trein. Reizigers worden verzocht om voldoende afstand te houden bij het in- en uitstappen. Het is een regel dat men niet naar het station moet gaan en niet in de trein mag stappen wanneer men COVID-19 klachten of ziektesymptomen heeft. Voor sommige landen kan een vooraf ingevulde en ondertekende gezondheidsverklaring verplicht zijn, evenals een vaccinatiebewijs of bewijs van een negatieve coronatest. Deze regels kunnen per land en vervoerder verschillen.
De luchtvaartsector neemt ook specifieke maatregelen. De lucht in vliegtuigen is gefilterd en wordt als veiliger en schoner beschouwd dan de lucht op de grond. Er wordt extra aandacht besteed aan de hygiëne in vliegtuigen. Na elke vlucht worden vliegtuigen extra grondig schoongemaakt en worden er extra hygiënemaatregelen genomen aan boord. Voor de catering in sommige internationale treinen (zoals ICE en IC Berlijn) geldt dat er uitsluitend "take away" catering aanwezig is. Alle internationale treinen worden bij elke eindpunt en 's nachts volledig gereinigd.
De klachten over het busvervoer tijdens de coronacrisis waren schaars. In 2020 hebben er in verband met COVID-19 geen tot nauwelijks busreizen plaatsgevonden. Een klacht die in 2022 is binnengekomen betrof een Italiaanse busmaatschappij, welke is opgepakt door de Italiaanse toezichthouder. Dit toont aan dat het toezicht op internationale reizen strikt wordt aangepast aan de regels van het land van bestemming.
Het herstel van het openbaar vervoer is een proces dat nog steeds doorgaat. Hoewel het aantal reizigers bijna op het niveau van voor corona is, zijn er nog altijd uitdagingen. Het tekort aan chauffeurs en monteurs blijft een probleem voor de uitvoering van de dienstregeling. De provincie en de vervoerders werken elke dag aan een beter OV-aanbod, maar helaas kon niet alle ambities worden waargemaakt in het afgelopen jaar. De verwachting is dat de groei van het aantal reizigers in 2025 verder zal doorgaan.
De volgende tabel geeft een overzicht van de belangrijkste cijfers en ontwikkelingen in het openbaar vervoer tijdens en na de coronacrisis:
| Parameter | 2019 (Pre-Corona) | 2020 (Coronajaren) | 2024 (Huidig Niveau) |
|---|---|---|---|
| Afgelegde kilometers (train) | 1.488 km (gemiddeld) | -61% | Herstel in gang |
| Afgelegde kilometers (bus/tram/metro) | 386 km (gemiddeld) | 176 km | Herstel in gang |
| Toegevoegde waarde | Basiskorting | -25% (tot -40% Q2 2020) | Stabiel |
| Reizigersstroom | Hoge frequentie | Drastische daling | +13,7% vs 2023 |
| Veiligheidsscore | 7,9 (stabiel) | Niet bekend | 7,9 (stabiel) |
De impact van de coronacrisis op de economie van het openbaar vervoer was significant. De krimp van het volume van de toegevoegde waarde van het overige openbare vervoer bedroeg in 2020 bijna 25 procent ten opzichte van 2019. In het tweede kwartaal van 2020 was de krimp met 40 procent het sterkst. In de daaropvolgende kwartalen herstelde de toegevoegde waarde aanvankelijk deels, waarna deze tijdens de tweede lockdown vanaf eind 2020 weer daalde. In het derde kwartaal van 2021 lag de toegevoegde waarde nog 17 procent onder het niveau van het overeenkomstige kwartaal van 2019.
De sector taxi en overig persoonlijk vervoer heeft ook een specifieke rol. Het bestaat voor een groot deel uit vervoer in het kader van speciale voorzieningen, zoals vervoer van ouderen, gehandicapten, leerlingen of zieken. Daarnaast worden taxi's veelal gebruikt voor een rit naar het vliegveld of na een avondje uit. Touringcarbussen worden veelal gebruikt voor meerdaagse vakanties in het buitenland.
De maatregelen voor internationale reizen variëren per land. Een vaccinatiebewijs of bewijs van een negatieve coronatest kan een vereiste zijn van uw eventuele bestemming. Een vooraf ingevulde en ondertekende gezondheidsverklaring kan verplicht zijn. De regels kunnen per vervoerder en luchthaven verschillen. Eventuele bijzonderheden worden vermeld in de reisbescheiden.
De veiligheid van de reiziger wordt ook bepaald door de kwaliteit van het vervoermiddel. Bij touringcars en bussen zijn er nieuwe procedures opgesteld voor ventilatie en reiniging. De chauffeur bepaalt wat mag en wat niet mag. Dit is essentieel voor de orde en veiligheid aan boord.
In de provincie Utrecht is er een duidelijke tendens zichtbaar voor meer duurzaamheid. Het aantal elektrische bussen die rijden is toegenomen, wat de uitstoot per reizigerskilometer verlaagt. Ook zijn er vernieuwde haltes geplaatst tussen Vaartsche Rijn en R+R Science Park. Deze ontwikkeling draagt bij aan een beter OV-aanbod.
De terugkeer van de reiziger naar het openbaar vervoer is een proces dat nog steeds doorgaat. Ondanks de uitdagingen met personeel en uitval, blijft de tevredenheid van de reiziger hoog. De verwachting is dat de groei van het aantal reizigers in 2025 verder zal doorgaan.
De volgende tabel toont de vergelijking van de afgelegde kilometers per vervoersmiddel voor inwoners van Nederland van 6 jaar en ouder:
| Vervoersmiddel | 2019 (km) | 2020 (km) | Verandering |
|---|---|---|---|
| Trein | 1.488 km | -61% | Drastische daling |
| Bus, Tram, Metro | 386 km | 176 km | -54% |
| Trein (verhouding) | 91% personen, 9% goederen | Onbekend | Niet beschikbaar |
De impact van de coronacrisis op het aantal check-ins is duidelijk zichtbaar. Het aantal reizigers dat het openbaar vervoer gebruikt is gedaald, wat resulteert in minder inkomsten voor de vervoerders. De vaste kosten blijven echter gelijk, wat een financiële druk creëert.
De veiligheid van de reiziger wordt ook beïnvloed door de kwaliteit van het vervoermiddel. Bij touringcars en bussen zijn er nieuwe procedures opgesteld voor ventilatie en reiniging. De chauffeur bepaalt wat mag en wat niet mag. Dit is essentieel voor de orde en veiligheid aan boord.
De terugkeer van de reiziger naar het openbaar vervoer is een proces dat nog steeds doorgaat. Ondanks de uitdagingen met personeel en uitval, blijft de tevredenheid van de reiziger hoog. De verwachting is dat de groei van het aantal reizigers in 2025 verder zal doorgaan.
De volgende tabel toont de vergelijking van de afgelegde kilometers per vervoersmiddel voor inwoners van Nederland van 6 jaar en ouder:
| Vervoersmiddel | 2019 (km) | 2020 (km) | Verandering |
|---|---|---|---|
| Trein | 1.488 km | -61% | Drastische daling |
| Bus, Tram, Metro | 386 km | 176 km | -54% |
| Trein (verhouding) | 91% personen, 9% goederen | Onbekend | Niet beschikbaar |
De impact van de coronacrisis op het aantal check-ins is duidelijk zichtbaar. Het aantal reizigers dat het openbaar vervoer gebruikt is gedaald, wat resulteert in minder inkomsten voor de vervoerders. De vaste kosten blijven echter gelijk, wat een financiële druk creëert.
De veiligheid van de reiziger wordt ook beïnvloed door de kwaliteit van het vervoermiddel. Bij touringcars en bussen zijn er nieuwe procedures opgesteld voor ventilatie en reiniging. De chauffeur bepaalt wat mag en wat niet mag. Dit is essentieel voor de orde en veiligheid aan boord.
De terugkeer van de reiziger naar het openbaar vervoer is een proces dat nog steeds doorgaat. Ondanks de uitdagingen met personeel en uitval, blijft de tevredenheid van de reiziger hoog. De verwachting is dat de groei van het aantal reizigers in 2025 verder zal doorgaan.
De volgende tabel toont de vergelijking van de afgelegde kilometers per vervoersmiddel voor inwoners van Nederland van 6 jaar en ouder:
| Vervoersmiddel | 2019 (km) | 2020 (km) | Verandering |
|---|---|---|---|
| Trein | 1.488 km | -61% | Drastische daling |
| Bus, Tram, Metro | 386 km | 176 km | -54% |
| Trein (verhouding) | 91% personen, 9% goederen | Onbekend | Niet beschikbaar |
Conclusie
Het herstel van het openbaar vervoer na de coronacrisis is een complex proces dat wordt beïnvloed door personeelstekorten, financiële druk en veranderende reisgewoonten. Ondanks de uitdagingen is het aantal reizigers in 2024 met 13,7 procent toegenomen ten opzichte van 2023, wat aangeeft dat de sector zich herstelt. De veiligheid en hygiëne zijn vooropgebleven met duidelijke maatregelen zoals mondkapjesplicht, extra reiniging en verbeterde ventilatie. De provincie Utrecht en andere regio's werken aan een beter OV-aanbod met meer elektrische bussen en vernieuwde haltes. De verwachting is dat de groei van het aantal reizigers in 2025 verder zal doorgaan.