De Boekenweek 2020, die van 7 tot en met 15 maart plaatsvond, had als thema "Rebellen en Dwarsdenkers". Dit thema was zowel een uitnodiging tot reflectie als een pleidooi voor diversiteit in kunst en literatuur. Het werd geëerd door een reeks literaire activiteiten, geschenken en promotorische campagnes, waarbij NS een centrale rol speelde. In dit artikel wordt een overzicht gegeven van de activiteiten, de betrokken auteurs en het speciale aanbod rondom gratis reizen tijdens de Boekenweek 2020.
De Boekenweekgeschenken en het Boekenweekgedicht
Tijdens de Boekenweek 2020 kregen lezers het Boekenweekgeschenk cadeau bij een aankoop van minstens € 15 aan Nederlandstalige boeken. Het geschenk dit jaar was het roman "Leon & Juliette" van Annejet van der Zijl. Het boek werd in beperkte oplage ook in het Fries uitgebracht. Daarnaast schreef Özcan Akyol het Boekenweekessay "Generaal zonder leger", dat tijdens de Boekenweek voor € 3,75 verkrijgbaar was.
Het centrale Boekenweekgedicht in 2020 was "Rebel", geschreven door Ellen Deckwitz. Het gedicht verscheen als extra cadeau in een linnen tas, en werd ook verspreid via 100.000 kaarten van Boomerang freecards. Het Boekenweekgedicht had het thema van de Boekenweek direct in de hand en werd door Eveline Aendekerk, directeur CPNB, omschreven als "een krachtige ode aan mensen die anders durven te zijn".
Ellen Deckwitz is niet alleen een gerenommeerd dichter, maar ook een echte "rebel pur sang", zoals ze omschreven werd in de CPNB-publicatie. Haar werk kent vaak een fris tegengeluid en past goed bij de thema van de Boekenweek. Het gedicht "Rebel" is een krachtige en provocerende reflectie op het begrip rebelleren en dwarsdenken. Deckwitz benadrukt in haar woorden dat "je maar in beperkte mate een rebel kan zijn – en dat vervolgens aanvechten".
Activiteiten en het werk van bekende auteurs
Tijdens de Boekenweek werden in boekhandels en bibliotheken over het hele land diverse activiteiten georganiseerd. Bekende auteurs zoals Annejet van der Zijl, Özcan Akyol en andere schrijvers gingen op tournee. Deze tournee werd mogelijk gemaakt door de Schrijverscentrale, een organisatie die zich richt op het bevorderen van Nederlandse literatuur.
De activiteiten van de Boekenweek maakten deel uit van een bredere campagne om lezers te inspireren en boeken te vieren. Ook in 2021, toen de Boekenweek verplaatst was naar de zomer, werd er nog steeds georganiseerd voor een "week vol boeken" van 6 t/m 14 maart. Dit onderstreepte het belang van het lezen, ook in tijden van onzekerheid of pandemie.
NS en de gratis reizen tijdens de Boekenweek
Een van de meest populaire activiteiten was de traditie van gratis reizen met NS. Op de laatste zondag van de Boekenweek, 15 maart, konden lezers met het Boekenweekgeschenk gratis met de trein reizen. Deze traditie werd dankzij NS, de hoofdsponsor van de Boekenweek, opnieuw uitgevoerd.
Op deze dag reisden auteurs zoals Annejet van der Zijl en Ellen Deckwitz mee in een trein op het traject van Utrecht naar Eindhoven om lezers te ontmoeten en hun werk te signeren. Het Boekenweekgeschenk fungeerde als vervoerbewijs voor één persoon en was geldig in de 2e klas binnen Nederland, met uitzondering van Thalys. Meer informatie over deze actie kon op www.ns.nl/treinlezer worden gevonden.
De relatie tussen NS en de Boekenweek liep in 2020 al zijn twintigde. Dit maakte de samenwerking niet alleen historisch interessant, maar ook cultureel betekenisvol. NS zorgde voor logistieke en financiële ondersteuning, waardoor het literaire programma voor breder publiek bereikbaar werd.
De rol van de boekhandel en de boekwinkel
De boekhandel speelde een centrale rol in de Boekenweek 2020. De CPNB (Centraal Planbureau Nederlandse Boekhandel) had een selectie van 25 titels samengesteld die aansloten bij het thema "Rebellen en Dwarsdenkers". Deze titels werden als extra inspiratie aangereikt aan lezers, zowel tijdens de Boekenweek als in de maanden daarna.
Het voorwoord van de Boekenweek, zoals uitgelegd in een interview met Joost van Driel, benadrukte ook het belang van de lokale boekhandel. Hoewel het verhaal in dit interview niet direct gerelateerd is aan de Boekenweek 2020, benadrukte het de emotionele en culturele betekenis van boekhandels in de regio. Deze betrokkenheid van lokale boekhandels werd ook tijdens de Boekenweek onderstreept, met activiteiten en speciale aanbiedingen.
De literaire voorbereidingen en publicaties
In aanloop naar de Boekenweek 2020 werd reeds aandacht besteed aan literaire producten. Het gedicht "Rebel" van Ellen Deckwitz werd op zaterdag 29 februari 2020 gepubliceerd in Trouw. Deze krant had in de weken voorafgaand aan de Boekenweek vier zaterdagen met gedichten van verschillende dichters, als voorbereiding op het Boekenweekgedicht.
Ellen Deckwitz is een veelzijdige dichter en schrijver. Sinds haar debuut heeft ze prijswinnende bundels gepubliceerd, zoals De steen vreest mij, die de C. Buddingh’-prijs won in 2012. Ze schreef ook het populaire boek Zo word je een geweldige dichter, een handleiding voor poëzie. In 2019 verscheen haar bundel Hogere natuurkunde, genomineerd voor zowel de Herman de Coninckprijs als De Grote Poëzieprijs.
Naast haar werk als dichter is Deckwitz ook een regelmatige schrijfster van wekelijkse columns in NRC Handelsblad en De Morgen. Ze presenteert ook geregeld poetry slams, heeft er zelf ontelbare gewonnen en heeft meegedaan aan de finale van De Slimste Mens.
De impact van de lockdown op het schrijven
In een interview, vermeld in de contextdocumenten, sprak een auteur over de impact van de lockdown in 2020 op het schrijven. Hoewel het betreft geen directe uitspraak van Annejet van der Zijl of Ellen Deckwitz, geeft het wel een contextuele achtergrond over hoe de pandemie de literatuurwereld raakte. Het schrijven van "Het bordeel aan het einde van de straat" was voltooid in februari 2020, net voor de lockdown. Daarna was het voor de auteur vooral een kwestie van stileren en schaven. De lockdown had geen directe invloed op het schrijfproces, maar had wel indirecte effecten door minder inspiratie en minder contact met culturele activiteiten.
De auteur benadrukte dat de lockdown een negatieve invloed had op de cultuur in het algemeen, met gesloten boekhandels, geen museumbezoeken en geen reizen. Deze ontwikkelingen zorgen voor minder inspiratie en beperken uiteindelijk het literaire product.
Conclusie
De Boekenweek 2020 was een rijke en diverse literaire gebeurtenis, die niet alleen gericht was op lezers, maar ook op auteurs en de lokale boekhandel. Het thema "Rebellen en Dwarsdenkers" stelde de lezer uit tot reflectie en creativiteit, terwijl NS met haar traditie van gratis reizen een extra toegankelijkheid creëerde. Auteurs zoals Ellen Deckwitz, Annejet van der Zijl en Özcan Akyol brachten hun werk op een inspirerende manier onder de aandacht van het publiek.
De Boekenweek 2020 benadrukte ook de rol van de boekhandel als centraal knelpunt in de literaire keten. Zowel de CPNB als lokale boekhandels speelden een belangrijke rol in de organisatie van de week. Daarnaast toonde de samenwerking met NS hoe literatuur en cultuur samen kunnen groeien, ook in tijden van uitdaging.
De Boekenweek is meer dan alleen een literaire week. Het is een kans om te ontdekken, te inspireren en te verbinding te maken – tussen lezers, auteurs en de maatschappij.