In de literatuur over reizen door de Verenigde Staten staat geen werk zo centraal als het klassieke reisverhaal van John Steinbeck. Het verhaal van een man en zijn hond die zich opmaakt voor een ontdekkingsreis door een land dat in volle verandering verkeert, is meer dan een simpel reisverslag; het is een zoektocht naar de ziel van een natie. De reis begon in september 1960, een tijdperk waarin de Verenigde Staten razendsnel transformeerde van een land dat de economische crisis van de jaren dertig had doorgemaakt, naar een consumptiemaatschappij met uitgestrekte snelwegnetwerken. Steinbeck nam zijn poedel Charley mee als enige gezelschap, een keuze die de eenzaamheid van de reis onderstreept en een contrast vormt met de veelheid van het landschap. Deze reis, die begon op een heldere vrijdagochtend van 23 september 1960, culmineerde in het boek "Reizen met Charley" (Engelse oorspronkelijke titel: Travels with Charley: In Search of America), gepubliceerd in 1962. Het werk wordt wereldwijd beschouwd als een van de populairste beschrijvingen van Amerika, waarbij de schrijver niet alleen het landschap beschrijft, maar ook de obsessies en eigenaardigheden van de Amerikanen onderweg analyseert.
De Route en de Rozenante: Een Technische en Geografische Analyse
De route van de reis is net zo cruciaal als de mensen die erop worden aangetroffen. Steinbeck vertrok vanuit zijn woning op Long Island, New York. Van daaruit reisde hij naar de Stille Oceaan in het westen, om vervolgens via Texas en het Diepe Zuiden terug te keren naar New York. Deze cirkelvormige route beslaat de volledige breedte van het continent, van de oostkust tot de westkust en terug door het zuiden. Het voertuig dat als transportmiddel diende was geen gewone auto, maar een speciaal voor deze reis gebouwde camper die hij de Rosinante (in sommige bronnen ook wel Rocinante genoemd) noemde. Dit voertuig was gebaseerd op een vrachtwagen met een huisje erop, wat hij in een brief aan Toby Street omschreef als "de kajuit van een kleine boot".
De technische specificaties van de camper waren functioneel gericht op levensonderhoud tijdens de reis. Het voertuig beschikte over een kachel voor verwarming, een bank voor zitting, een tafel voor werk en maaltijden, en een ijskast voor voedselvoorraad. Het ontwerp was dusdanig dat Steinbeck, waar hij ook zou stoppen, zich als thuis zou voelen. Dit was een essentieel element van de reis: de mobiele basis moest de eenzaamheid van de eenzame held opvangen. De aanwezigheid van de poedel Charley was volgens Steinbeck "absoluut noodzakelijk". Hij zag de hond niet alleen als gezelschap, maar als een soort "Sancho Panza" uit Don Quichote, hoewel diens commentaar beperkt bleef tot het lichten van zijn poot tegen duizend en één bomen.
De geografische reikwijdte van de reis is significant. Hij strekte zich uit van de oostkust (Long Island) naar de Pacifische kust, en keerde terug via het zuiden. Dit omvatte een diversiteit aan klimaten en landschappen, variërend van de stedelijke omgevingen van Long Island en New York, door kleine stadjes en groeiende steden, tot aan schitterende oases in de wildernis. De reis was geen toeristische rondreis, maar een systematische inspectie van de Amerikaanse samenleving. Steinbeck wilde het land zien, ruiken en horen. Hij zocht naar het "echte Amerika", het land dat hij zich herinnerde uit zijn jeugd en de jaren dertig, en vergelijkt dit met het veranderde beeld van de jaren zestig.
Vergelijking van de Reisverhalen van Steinbeck en Mak
Een van de meest fascinerende aspecten van deze literatuur is de dialoog tussen twee generaties schrijvers. Precies vijftig jaar na Steinbecks reis, vertrok de Nederlandse schrijver Geert Mak op een inspectietocht in het voetspoor van Charley en John. Zijn boek, Reizen zonder John, gepubliceerd in 2012, volgt grotendeels dezelfde route als Steinbeck. Waar Steinbeck in 1960 de crisis van de jaren dertig nog meemaakte en de transformatie naar een consumptiemaatschappij observeerde, analyseerde Mak in 2010 de VS met de ogen van 2010.
Deze twee werken vormen samen een uniek literair geheel. Het ene boek is het gevolg van het andere, en ze horen daarom bij elkaar. Terwijl Steinbeck een geanimeerd portret tekende van de Amerikaanse samenleving in de jaren zestig, liet Mak zien wat er van de Amerikaanse droom overbleef vijftig jaar later. Beide schrijvers focussen op de mensen, de kleine geschiedenissen en anekdotes om de grote lijnen van de maatschappelijke ontwikkeling duidelijk te maken.
Een cruciaal onderscheid ligt in de aard van de vertelling. Bij Steinbeck zijn veel gesprekken die hij in het boek voert uit zijn duim gezogen. Het boek is meer een verslag van de reis die hij wilde maken dan de reis die hij werkelijk heeft gemaakt. Dit doet echter niet af aan de leesbaarheid; het blijft een interessant, bij vlagen ontzettend grappig en soms indrukwekkend werk. Mak daarentegen reist rond en doet verslag van wat hij ziet, op zijn eigen manier. Hij heeft oog voor de mensen en de anekdotes, en vult zonder moeite de meer dan 500 pagina's zonder dat de aandacht verslapt of de vaart verloren gaat.
De structuur van beide boeken weerspiegelt hun verschillende doelen. Steinbecks werk combineert poëtische beschrijvingen van het landschap met overpeinzingen over het Amerika dat hij zich herinnerde en dat hij nu voor zich zag. Het is een zoektocht naar het "echte Amerika". Mak's werk fungeert als een middel om het verhaal van Amerika te vertellen, waarbij hij zonder moeite de 534 pagina's vult. De vergelijking tussen beide werken biedt een unieke kans om de evolutie van de VS te volgen over een periode van vijftig jaar.
Technische Specificaties en Publicatiegegevens
Om de context van beide werken volledig te begrijpen, is het nuttig om de publicatiegeschiedenis en de fysieke eigenschappen van de boeken te analyseren. De volgende tabel vat de belangrijkste data samen:
| Kenmerk | Reizen met Charley (Steinbeck) | Reizen zonder John (Mak) |
|---|---|---|
| Originele Titel | Travels with Charley: In Search of America | Reizen zonder John |
| Auteur | John Steinbeck | Geert Mak |
| Publicatiejaar (Origineel) | 1962 | 2012 |
| Publicatiejaar (Nederlands) | 2011 (Atlas Contact) | 2012 (Atlas Contact) |
| Aantal Pagina's (NL) | 253 | 534 |
| Vertaler | Tineke Funhoff | Geert Mak |
| Route | Long Island -> Pacific -> Texas -> New York | Volgt grotendeels de route van Steinbeck |
| Focuspunt | Zoeken naar het "echte Amerika" | Wat er overblijft van de Amerikaanse droom |
De Nederlandse uitgave van Steinbecks werk werd uitgegeven door Atlas Contact in 2011, vertaald door Tineke Funhoff. Het boek telt 253 pagina's. De originele Engelse editie werd uitgegeven door Viking in New York. De reis zelf begon op 23 september 1960. Het werk werd in 1962 gepubliceerd, twee jaar na de start van de reis.
Geert Mak's boek, Reizen zonder John, is aanzienlijk omvangrijker met 534 pagina's. Het werd eveneens uitgegeven door Atlas Contact in 2012. Mak reisde met de bedoeling om de route van Steinbeck na te reizen, maar met de blik van een modern schrijver. Hij nam verschillende naslagwerken, kaarten uit de jaren zestig en natuurlijk de werken van Steinbeck mee op reis.
Thematische Diepte: Het "Echte Amerika" en de Verandering
De kern van Steinbecks werk is de vraag of het "echte Amerika" nog bestaat. Steinbeck had zelf de crisis in de jaren dertig meegemaakt. Hij zag hoe Amerika vanaf de jaren vijftig veranderde: de economie groeide en veranderde in een consumptiemaatschappij, de industrialisatie nam toe, en er werden snelwegen aangelegd met alle gevolgen van dien voor het land. Zijn reis was daadwerkelijk een quest, een zoektocht naar het Amerika dat hij zich kon herinneren. Hij zocht naar de essentie van het land, maar ook naar de veranderingen die de samenleving doormaakte.
Het boek is niet alleen een reisbeschrijving, maar heeft ook iets van een roman. De auteur verbindt aan wat hij ziet en ervaart allerlei brede beschouwingen. Deels naïef-filosofisch, deels humoristisch, laat hij zijn grillige gedachten de vrije loop. Dit geeft het werk een unieke kwaliteit: het is een geanimeerd portret van de Amerikaanse samenleving in de jaren zestig, maar tegelijkertijd een zoektocht naar de identiteit van een volk.
De reis met de Rosinante en de hond Charley symboliseert de eenzaamheid van de schrijver. De hond fungeert als een spiegel van de natuur en de eenvoud, een tegenhanger voor de complexe maatschappelijke veranderingen die Steinbeck aanschouwt. De reis was een ontdekkingsreis door een land dat in volle verandering verkeerde, en het boek werd een klassieker die de Amerikaanse samenleving in de jaren zestig levendig neerzet.
De vergelijking met Mak's werk versterkt deze thematiek. Mak's reis is een inspectie van de Amerikaanse droom vijftig jaar later. Hij zoekt naar wat er overblijft van het land dat Steinbeck bezorgd aanschouwde. De twee boeken samen vormen een uniek literair geheel dat de evolutie van de Verenigde Staten over een periode van halve eeuw documenteert.
De Literaire Waarde en Leeservaring
Het boek van Steinbeck wordt met recht een klassieker genoemd. De leeservaring is uniek vanwege de mix van poëtische landschapsbeschrijvingen en filosofische overpeinzingen. Veel gesprekken in het boek zijn uit de duim gezogen, wat betekent dat het boek meer een verslag is van de reis die Steinbeck wilde maken dan de reis die hij werkelijk heeft gemaakt. Dit doet echter niets af aan de leesbaarheid. Het werk blijft bij vlagen ontzettend grappig en soms indrukwekkend. Het is een geanimeerd portret dat de obsessies en eigenaardigheden van de Amerikanen onderweg belicht.
Geert Mak's werk is eveneens ontzettend interessant en prettig om te lezen. Hij weet net zo interessant te schrijven als te vertellen en vult zonder moeite de meer dan 500 pagina's, zonder dat je aandacht verslapt en zonder één moment de vaart te verliezen. Voor Mak is het boek een middel om het verhaal van Amerika te vertellen. Hij heeft oog voor de mensen, voor de kleine geschiedenissen en de anekdotes, om aan de hand daarvan de grote lijnen duidelijk te maken.
De leeservaring van beide boeken is versterkt door hun wederzijdse relatie. Men kan eerst Reizen zonder John lezen en vervolgens Reizen met Charley, of andersom. Veel lezers vinden het leuk om ze te vergelijken, omdat het ene boek het gevolg is van het andere en ze daarom bij elkaar horen. De combinatie van beide werken biedt een diepe, historische analyse van de Amerikaanse cultuur.
Conclusie
De reis van John Steinbeck door de Verenigde Staten in 1960 en de na-reis van Geert Mak in 2010 vormen een fascinerende literaire dialoog over de transformatie van een natie. Steinbecks Reizen met Charley is niet alleen een reisverslag, maar een zoektocht naar de identiteit van Amerika in een tijdperk van snelle verandering. De camper Rosinante en de hond Charley zijn symbool voor de eenzaamheid en de zoektocht naar het "echte" Amerika. Geert Mak's Reizen zonder John bouwt hierop voort en biedt een blik op de Amerikaanse droom vijftig jaar later. Samen vormen deze werken een uitgebreid portret van de Amerikaanse samenleving, waarbij de vergelijking tussen de jaren zestig en de jaren zestig van de eenzame held en de moderne onderzoeker een diep inzicht geeft in de evolutie van het land. De boeken blijven relevant omdat ze de kernvraag stellen: Wat is er overgebleven van de Amerikaanse droom?