Reizen met de trein is traditiegetrouw een populaire en milieuvriendelijke keuze voor binnenlandse en internationale reizen in Europa. Toch blijkt uit meerdere onderzoeken dat reizen met de trein vandaag de dag gemiddeld duurder is dan vliegen. Dit fenomeen brengt een aantal vragen met zich mee: waarom is dat zo, wat beïnvloedt de kosten van een treinreis, en zijn er manieren om toch voordelen te behalen?
In dit artikel analyseren we de huidige situatie van treinreizen in Europa op basis van recente studies en trends. We geven inzicht in de voornaamste redenen waarom treinreizen duurder zijn geworden en geven tips om de kosten te beheersen. Daarbij bekijken we ook de toekomstvisie, aangezien de prijzen van treinreizen in 2025 met aanzienlijk percentage zullen stijgen.
De stijgende kosten van treinreizen in Europa
Reizen met de trein is in recente jaren steeds duurder geworden, vooral vergeleken met vliegen. Een onderzoek van Greenpeace uit 2023 laat zien dat treinreizen in Europa gemiddeld twee keer zo duur zijn als vliegen. In dat onderzoek werden 112 routes tussen grote Europese steden onderzocht, op verschillende tijdstippen. Slechts 23 van deze routes bleken bijna altijd goedkoper met de trein dan met het vliegtuig. De rest was duurder of in ieder geval niet voordeliger dan vliegen.
Aangezien dit onderzoek uitgevoerd is door een milieuorganisatie, is er opgemerkt dat het wel transparant is en een duidelijke methode gebruikt. Toch zijn er ook andere experts die de resultaten bevestigen. Arie Stoffelen, toerismegeograaf van de KU Leuven, benadrukt dat het onderzoek goed uitgevoerd is en dat de conclusies realistisch zijn.
De NS, de Nederlandse spoorwegmaatschappij, staat voorop in dit verhaal. In 2025 zullen de treinprijzen fors stijgen. De NS verhoogt de ticketprijzen met 8,7 procent, bovenop een eventuele inflatiecorrectie. Dit is vooral te verklaren door het verlies dat de NS in de eerste helft van 2024 heeft gemaakt (33 miljoen euro) en de dalende reisparticipatie sinds de coronapanden. Het aantal reizigers is namelijk structureel gedaald, met name door het toegenomen aantal werknemers dat vanuit huis werkt.
De NS streeft ernaar om de dienstregeling op peil te houden, maar de kosten voor dat doel zijn aanzienlijk. Daarom worden er maatregelen genomen, zoals het verkopen van kantoorruimte, het verminderen van het aantal IT-systemen en het afstoten van personeel. De NS benadrukt dat de besparingen zo min mogelijk impact moeten hebben op de reiziger.
Factoren die de kosten van een treinreis beïnvloeden
De prijs van een treinticket hangt van meerdere factoren af. De belangrijkste bepalende elementen zijn:
- Afstand: Langere reizen zijn duurder dan korte.
- Type trein: Hogesnelheidstreinen zijn duurder dan stoptreinen.
- Klasse: Eerste klasse is aanzienlijk duurder dan tweede klasse.
- Tijdstip van reis: Reizen tijdens spitsuren zijn vaak duurder.
- Kortingen: Abonnementen of kortingskaarten kunnen kosten besparen.
Gemiddelde kosten van treinreizen
Hieronder vind je een overzicht van de gemiddelde kosten van treinreizen in Nederland, op basis van afstand en klasse:
| Reistype | Afstand | Gemiddelde prijs (tweede klasse) |
|---|---|---|
| Korte reis | Tot 50 km | €5 – €15 |
| Gemiddelde reis | 50 – 150 km | €15 – €30 |
| Lange reis | 150+ km | €30 – €100 |
Bij hogesnelheidstreinen komen er extra kosten bovenop. Deze kunnen variëren tussen €5 en €20, afhankelijk van de route. Ook zijn er eventuele reserveringskosten (€2 – €10), extra's voor fietsmeebrengen (€5 – €10), parkeerkosten (€2 – €10 per dag), enzovoort.
Daarnaast zijn er ook onvoorziene kosten die je in rekening moet brengen, zoals het moeten kopen van een nieuw ticket bij een gemiste trein of het eten aan boord. De kosten voor deze extra's kunnen variëren tussen €5 en €20.
Waarom is reizen met de trein zo duur?
De prijsverschillen tussen trein en vliegtuig worden beïnvloed door meerdere factoren, waarbij de liberalisering van de transportsector een belangrijke rol speelt.
In de jaren 90 werd de luchtvaartsector in Europa geliberaliseerd, wat leidde tot concurrentie en lagere prijzen. De luchtvaartsector maakte gebruik van schaalvergroting en innovatie om kosten te verlagen en passagiers te trekken.
Aan de andere kant is het internationale spoorvervoer in de jaren 2000 ook geliberaliseerd, maar dit heeft vooral geleid tot monopolies op bepaalde routes, zoals de internationale hogesnelheidsverbindingen. De markt is hier minder concurrerend, wat leidt tot hogere prijzen voor reizigers. Een voorbeeld hiervan is Eurostar-Thalys, een winstgevende samenwerking tussen Franse en Britse spoorwegmaatschappijen, die hoge tarieven opleggen en beperkte capaciteit biedt.
Daarnaast moet een treinmaatschappij ook toeslagen betalen aan nationale infrastructuurproviders wanneer het gebruikmaakt van sporen in andere landen. In Europa werken we nog steeds met nationale systemen, wat betekent dat internationale treinreizen vaak meerdere tussenstations en meerdere betalingen inhouden.
Deze combinatie van monopolies, hoge infrastructuurkosten en beperkte capaciteit maakt het voor reizigers aanzienlijk duurder om internationaal met de trein te reizen.
Tips om voordelen te behalen bij treinreizen
Hoewel de kosten van treinreizen stijgen, zijn er nog steeds manieren om voordelen te behalen. Hier zijn enkele aanbevelingen:
1. Plan je reis vroeg
Treintickets worden meestal duurder naarmate je dichter bij de vertrekdatum komt. Daarom is het verstandig om zowel binnen als buiten Nederland vroeg te boeken. De verkoop van internationale treintickets begint doorgaans 3 tot 6 maanden van tevoren.
2. Reis buiten de spitsuren
Reizen tijdens spitsuren is meestal duurder. Voor een voordeliger reis is het beter om te reizen in daluren. In het weekend is reizen tussen 9.00 en 16.00 uur meestal goedkoper dan tijdens de ochtend- of avondspits.
3. Gebruik kortingskaarten of abonnementen
Voor regelmatige reizigers is het verstandig om een abonnement of kortingskaart te overwegen. Deze kaarten bieden aanzienlijke besparingen op lange termijn. Het is bijvoorbeeld vaak voordeliger om een maandkaart te kopen dan meerdere enkele tickets.
4. Deel reizen met anderen
Via apps en platforms is het mogelijk om samen met andere reizigers te delen. Dit werkt goed bij korte of middeleverwegingen, en kan niet alleen geld besparen, maar ook gezellig zijn.
De toekomst van treinreizen
De NS heeft aangekondigd dat treinreizen in 2025 fors duurder zullen worden. De prijsverhoging is 8,7 procent, plus een eventuele inflatiecorrectie. Dit maakt de trend van stijgende treinkosten duidelijk. Toch benadrukt de NS dat het doel is om de dienstregeling op peil te houden, ook met de dalende reisparticipatie.
In de toekomst is het van belang dat treinmaatschappijen op zoek gaan naar efficiëntere manieren om kosten te verlagen, zoals het optimaliseren van IT-systemen en het afstoten van onnodige kosten. Aangezien treinreizen een van de milieuvriendelijkste vervoersmiddelen zijn, is het ook belangrijk dat het toegankelijker blijft voor zo veel mogelijk reizigers.
Conclusie
Reizen met de trein is in Europa momenteel duurder dan vliegen, een tendens die zich de afgelopen jaren heeft ingezet. Dit heeft te maken met de liberalisering van de luchtvaartsector, monopolies in de internationale treinsector en hoge infrastructuurkosten. De NS verwacht dat dit patroon zich zal voortzetten, aangezien de prijzen in 2025 met 8,7 procent zullen stijgen.
Toch zijn er manieren om voordelen te behalen bij treinreizen. Door vroeg te boeken, buiten de spits te reizen, kortingskaarten te gebruiken en reizen te delen, is het mogelijk om de kosten te beheersen. De toekomst van treinreizen hangt af van de inzet van treinmaatschappijen om kosten te verlagen en de dienstregeling te verbeteren, zonder dat het reizigers te zwaar aangrijpt.