De toeristische sector in Nederland heeft in recente jaren een significante groei doorgemaakt, aangedreven door zowel stijgende inkomsten binnen het land als het toegenomen aantal buitenlandse bezoekers. Volgens de prognose van het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen (NBTC) is het verblijfstoerisme in 2024 met 1 miljoen gasten toegenomen tot 51 miljoen. Deze groei biedt uiteraard kansen, maar met haar komen ook uitdagingen. Ondernemers in de vrijetijdssector rapporteren onder andere hoge kosten, personeelstekorten en druk op de productiviteit. In deze bijdrage worden de belangrijkste trends en oplossingsrichtingen voor productiviteitsstijging in de toeristische sector besproken, gebaseerd op actuele data en analyses.
De groei van de vrijetijdssector in 2024
De vrijetijdssector is in 2024 met 3 procent gegroeid in volume, en in 2025 verwacht men een toename van 1,5 procent. Deze groei wordt vooral aangedreven door toegenomen consumptie en toerisme, zowel intern als extern. Buitenlandse bezoekers stegen met 7,9 procent, terwijl het aantal binnenlandse bezoekers licht afnam met 2,0 procent.
De toename in consumptie en toerisme heeft een positief effect op de sector. Hotels, vakantieparken, campings, restaurants, attractieparken en musea profiteren van het hogere aantal gasten. Daarnaast stijgt de koopkracht van Nederlandse huishoudens door dalende inflatie, stijgende lonen en overheidsbeleid. Dit betekent dat er meer geld beschikbaar is voor recreatieve activiteiten en verblijven.
Toch zijn er ook uitdagingen. Veel ondernemers in de sector kampen met hoge kosten, die vooral worden veroorzaakt door stijgende loonkosten, huren en inkoopprijzen. Deze kosten worden gedeeltelijk doorberekend aan de gasten. Zo zijn vakantieparken in mei 2024 bijvoorbeeld 5,7 procent duurder geworden in vergelijking met mei 2023.
De rol van samenwerking in productiviteitsstijging
Om de productiviteit in de toeristische sector te verhogen, is samenwerking een veelbelovende strategie. Zoals uit onderzoek van Birch blijkt, leiden samenwerkingsverbanden tot verbeterde kennisuitwisseling en delen van middelen, wat de drempel voor investeringen in innovaties verlaagt. Een concrete vorm van samenwerking is de publiek-private samenwerking (PPS). In dergelijke samenwerkingen werken bedrijven, kennisinstellingen en overheden samen om innovatieve oplossingen te ontwikkelen en te implementeren.
De impact van PPS op de arbeidsproductiviteit is gemeten op een vijfpuntsschaal, waarbij 5 voor een groot effect staat en 0 voor geen effect. Bedrijven die deelnamen aan een PPS scoorden een 3,7 op deze schaal, wat duidt op een aanzienlijke toename van de arbeidsproductiviteit. Vooral innovatie stimulerende activiteiten hebben een grote impact: deze scoren een 4 op 5. Het delen van fysieke middelen en het gezamenlijk ontwikkelen van nieuwe technologieën op een gedeelde locatie leiden tot een significante toename van de productiviteit.
Een specifieke vorm van samenwerking die veelbelovend is, is samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven. Hierbij draagt het onderwijs bij aan scholing en kennisuitwisseling, wat op zijn beurt leidt tot hogere productiviteit. Dit type samenwerking is vooral gunstig in sectoren waarbij innovatie en technologische ontwikkeling een grote rol spelen, zoals de horeca en de toeristische dienstverlening.
De rol van kennisdiffusie en technologie
In de toeristische sector is kennisdiffusie een belangrijke factor voor productiviteitsstijging. Kennisdiffusie verwijst naar het proces waarin kennis over innovaties en technologische ontwikkelingen overgedragen wordt van bedrijven met hoge productiviteit (de koplopers) naar bedrijven met een lagere productiviteit (het peloton). Haperende kennisdiffusie kan de groei van de sector belemmeren, omdat niet alle bedrijven in staat zijn om innovaties effectief te implementeren.
De oorzaak van haperende kennisdiffusie ligt onder andere in de verschuiving van het belang van fysiek kapitaal naar immaterieel kapitaal. Immaterieel kapitaal omvat software, kunstmatige intelligentie, organisatiekapitaal en procesinnovatie. Deze vormen van kapitaal zijn lastiger te kopiëren dan fysieke middelen en vereisen een zekere mate van absorptiecapaciteit. Dit betekent dat bedrijven kennis moeten opdoen, begrijpen en toepassen om technologische innovaties effectief te kunnen gebruiken.
Voor kleinere bedrijven in de toeristische sector is het vaak lastiger om investeringen in technologie en innovatie te doen. Deze investeringen zijn vaak kostbaar en vereisen bepaalde kennis en infrastructuur. Daarom is samenwerking – bijvoorbeeld in de vorm van PPS of samenwerking met onderwijsinstellingen – van groot belang. Deze samenwerkingen zorgen voor het delen van middelen, kennis en risico’s, waardoor de drempel voor innovatie lager ligt.
Werkgelegenheid en het welzijn van medewerkers
De toeristische sector is een personeelsintensieve sector, wat betekent dat de productiviteit sterk afhankelijk is van het welzijn en de motivatie van de medewerkers. Ondernemers rapporteren dat personeelstekorten en hoge loonkosten een grote uitdaging zijn. Binnen de horeca, bijvoorbeeld, geven 32,2 procent van de ondernemers aan dat ze belemmeringen ondervinden bij het verhogen van de productiviteit, vooral op het gebied van het ontbreken van personeel.
Naast de beschikbaarheid van personeel is ook het welzijn van werknemers belangrijk. Werknemers die goed worden betaald, maar tegelijkertijd ook voldoende rust en balans in hun leven hebben, presteren beter. Daarom is het belangrijk om een gezonde werk- en privébalans te stimuleren. Dit kan worden bereikt door bijvoorbeeld flexibele werktijden, thuiswerken en het aanbieden van extra vrije dagen als beloning voor goede prestaties.
Bij het stimuleren van motivatie en productiviteit is het ook van belang om werknemers te erkennen en belonen. Bedrijven die een duidelijk beloningssysteem hebben, rapporteren vaak een hogere productiviteit. Dit systeem kan variëren van financiële bonussen tot andere voordelen, zoals training, carrièremogelijkheden of culturele voordelen.
De rol van technologie in de toeristische sector
Technologie speelt steeds een grotere rol in de toeristische sector. Kunstmatige intelligentie, digitale diensten en automatisering zijn voorbeelden van technologische ontwikkelingen die de productiviteit kunnen verhogen. Zo kunnen chatbots bijvoorbeeld gebruikt worden om klantenservice te automatiseren, waardoor bedrijven sneller kunnen reageren op vragen en klachten. Ook kan technologie gebruikt worden om reserveringen en boekingen te stroomlijnen, wat leidt tot efficiëntere processen.
Toch zijn er ook obstakels bij de toepassing van technologie. Niet alle bedrijven in de toeristische sector zijn in staat om op deze manier te investeren. Voor kleinere bedrijven zijn de kosten en de benodigde kennis vaak te hoog. Daarom is het belangrijk om samenwerkingen aan te gaan, bijvoorbeeld met IT-bedrijven of onderwijsinstellingen, om technologie toegankelijker te maken.
De rol van scholing en levenslang leren
Levenslang leren en scholing zijn essentieel voor het verhogen van de productiviteit in de toeristische sector. Bedrijven die investeren in het opleiden en ontwikkelen van hun medewerkers, rapporteren vaak een hogere productiviteit. Scholing kan bijdragen aan het verbeteren van de kwaliteit van dienstverlening, het verhogen van de efficiëntie van processen en het verhogen van de motivatie van werknemers.
Het CBS rapporteert dat 13,3 procent van de ondernemers in de toeristische sector aangeeft dat financiële middelen of hoge kosten een belemmering zijn voor het verhogen van de productiviteit. Dit betekent dat het aanbieden van scholing en levenslang leren vaak financieel niet haalbaar is voor kleinere bedrijven. Daarom is het belangrijk dat overheden en maatschappelijke organisaties subsidies of andere ondersteuning bieden om scholing toegankelijker te maken.
De toekomst van de toeristische sector in Nederland
De toeristische sector in Nederland staat op het punt van verandering. De groei van consumptie en toerisme biedt kansen, maar tegelijkertijd zijn er ook uitdagingen zoals hoge kosten, personeelstekorten en technologische ontwikkelingen. Om de productiviteit in deze sector te verhogen, is samenwerking een essentieel instrument. Door samen te werken met andere bedrijven, onderwijsinstellingen en overheden, kunnen ondernemers kennis, middelen en risico’s delen, wat leidt tot hogere productiviteit.
Daarnaast is het belangrijk om aandacht te blijven besteden aan het welzijn van werknemers, scholing en technologische ontwikkelingen. Bedrijven die deze thema’s aanpakken, zullen beter in staat zijn om zich aan te passen aan de veranderende markt en concurrentie.
Conclusie
De toeristische sector in Nederland staat op een cruciale kruispunt. De groei van consumptie en toerisme biedt kansen, maar tegelijkertijd zijn er ook uitdagingen die moeten worden aangepakt. De meeste bedrijven in de sector proberen de productiviteit te verhogen, maar het is vaak lastig om dit te realiseren. Ondernemers kampen met hoge kosten, personeelstekorten en technologische belemmeringen.
Om deze uitdagingen aan te pakken, is samenwerking een essentieel instrument. Door samen te werken met andere bedrijven, onderwijsinstellingen en overheden, kunnen ondernemers kennis, middelen en risico’s delen, wat leidt tot hogere productiviteit. Daarnaast is het belangrijk om aandacht te blijven besteden aan het welzijn van werknemers, scholing en technologische ontwikkelingen. Bedrijven die deze thema’s aanpakken, zullen beter in staat zijn om zich aan te passen aan de veranderende markt en concurrentie.
De toekomst van de toeristische sector hangt af van de mate waarin ondernemers bereid zijn om samen te werken, investeren en innovatief te denken. Door deze strategieën te volgen, kan de sector niet alleen groeien, maar ook duurzaam en productief blijven.