De Efteling staat bekend als een uniek attractiepark dat sprookjes en fantasie in de werkelijkheid brengt. Het ontwerp van attracties in de Efteling is niet alleen gericht op technische innovatie, maar ook op het creëren van verhalen die bezoekers in de ban houden. In dit artikel wordt ingegaan op de historie, het ontwerp- en ontwikkelingsproces, en de belangrijkste ontwerpers die een rol spelen in het vormgeven van deze magische ervaringen.
De afdeling Ontwerp & Beleving
De afdeling Ontwerp & Beleving is centraal in het proces van het ontwikkelen en vormgeven van nieuwe projecten binnen de Efteling. Deze afdeling is verantwoordelijk voor het ontwerp van attracties, horecapunten, drukwerk en andere visuele elementen die bijdragen aan de unieke sprookjesachtige sfeer van het park.
Het proces begint met een visie die afkomstig is van de directie of andere afdelingen. Vervolgens bedenken ontwerpers een concept, waarbij storytelling een centrale rol speelt. Na het uitwerken van het concept volgt een fase van stijl- en vormontwikkeling, waarbij visualisaties worden gemaakt. De coördinator zorgt voor de overgang van het concept naar werkelijkheid en betrekt eventueel externe partijen. De uitvoering van het project wordt verdeeld over verschillende afdelingen, en de coördinator houdt het proces, budget en planning in de gaten.
De afdeling is artistiek verantwoordelijk voor het hele ontwerpproces, van het bedenken van een concept tot het eindresultaat. Het team bestaat uit meer dan 40 mensen, waaronder architecten, landschapsarchitecten, grafici, creatieve conceptspecialisten, decorateurs en kostuumontwerpers. De samenwerking met de afdeling Technisch Ontwerp blijft essentieel voor de realisatie van de projecten.
Historisch overzicht van de ontwerpers
Jaren vijftig en zestig
Bij de oprichting van de Efteling in 1952 was Anton Pieck vrijwel de enige die zich bezighield met de vormgeving van het park. Hij was bekend om zijn unieke stijl en artistieke inbreng. Tegelijkertijd werkte Peter Reijnders aan nieuwe concepten en technieken. Beiden waren extern adviseurs en niet in dienst van de Efteling.
In de jaren zestig groeide de Efteling sterk, en werden er steeds meer projecten bedacht en uitgevoerd. Deze expansie had ook te maken met de komst van Ton van de Ven, die in 1965 in dienst trad. Hij was verantwoordelijk voor de artistieke vormgeving, inclusief tekenen en modelleren.
Ton van de Ven: een bepalende figuur
Ton van de Ven was naast Anton Pieck een van de meest bepalende figuren voor de unieke identiteit van de Efteling. Hij was in staat om de specifieke penvoering van Anton Pieck eigen te maken, maar voegde ook creatieve eigen ideeën toe. Zijn schrijverstalent en technische inzichten leverden veel nieuwe belevingen op.
Van de Ven ontwierp onder andere bekende attracties zoals Holle Bolle Gijzen, de Reus van Klein Duimpje, De Chinese Nachtegaal en de toverkol van Raponsje. Zijn werk had grote invloed op de historie van de Efteling. In de jaren zeventig groeide het park uit van een regionaal park naar een toeristische bestemming met landelijke aantrekkingskracht. Later werd de stap genomen naar een internationale korte vakantiebestemming.
Een van zijn eerste grote ontwerpen was Het Spookslot (1978). Daarna ontwikkelde hij decors en belevingselementen voor thrill rides zoals De Halve Maen, Wildwaterbaan Piraña en de Bobbaan. In 1986 bracht hij de Efteling terug op het sprookjespad met Fata Morgana.
In 2002, vlak voor zijn afscheid, ontwierp hij het Efteling Theater, één van de vijf grootste theaters van Nederland. Dit project was een belangrijke stap voor de toekomst van de Efteling, waarbij bezoekers langer konden blijven verblijven, overnachten, eten en uitgaan.
Van de Ven overleed in 2015, maar zijn werk blijft een onmisbaar deel van het Efteling-erfgoed. Zijn inbreng is van groot belang gebleven voor het park en heeft ontelbare bezoekers decennia lang betoverd.
Sander de Bruijn: een moderne ontwerper
Sander de Bruijn is een van de meest invloedrijke moderne ontwerpers van de Efteling. Hij werkte vanaf 2005 nauw samen met Henny Knoet tot aan diens afscheid in 2013. Samen ontwierpen ze onder andere het Efteling Museum aan het Anton Pieckplein en tal van grote attracties zoals Raveleijn, Baron 1898 en Symbolica.
Sinds 2017 is het werk van de Bruijn te zien in het Efteling Museum. In 2018 werd hij manager van de afdeling Ontwerp en meewerkend ontwerper. De afdeling verlegde de focus naar het ontwikkelen van gebiedsvisies, waarbij attracties, winkels, horeca en entertainment worden samengebracht in één thema voor een totale onderdompeling van de gast. Sinds 2023 heet de afdeling Ontwerp & Beleving.
De Bruijn leidt een team van meer dan 40 mensen en werkt nauw samen met de afdeling Technisch Ontwerp. Zijn recente projecten sluiten nauw aan bij de visie van het park: het creëren van ervaringen die niet alleen thematisch zijn, maar ook emotioneel betekenisvol.
De komst van nieuwe attracties in 2026
Een van de meest opwindende ontwikkelingen is de komst van een nieuwe familie-attractie in de zomer van 2026. Deze attractie is een vrije val-ervaring die naast de achtbaan Baron 1898 is gebouwd. Het ontwerp is in handen van Karel Willemen, een ervaren ontwerper die ook verantwoordelijk is voor projecten zoals De Vliegende Hollander en Joris en de Draak.
De nieuwe attractie is bedoeld voor bezoekers die Baron 1898 te spannend vinden of nog niet voldoen aan de minimale lengte-eis van 1,32 meter. Het is bewust kleinschaliger dan de Baron en biedt ruimte voor 600 bezoekers per uur. Tijdens de rit kruipen bezoekers in de huid van de schoorsteenvegers van de baron, wat het verhaal van de baron en de Witte Wieven verder uitdiept.
De bouw van de attractie start na de zomer van 2025. De attractie is bedoeld om het Ruigrijk-gedeelte van het park te versterken, waarbij de aandacht voor gezinsvriendelijke attracties een belangrijke rol speelt. Het project is een samenvatting van de visie van Efteling op toekomstige ontwikkelingen: het creëren van ervaringen die zowel thematisch als emotioneel betekenisvol zijn.
De rol van creatieve conceptontwikkelaars
Een ander belangrijk aspect van het ontwerp van attracties in de Efteling is de inbreng van creatieve conceptontwikkelaars. Robert-Jaap Jansen is een van de meest invloedrijke figuren in deze context. Jansen werkt al jaren voor de Efteling en heeft gedurende zijn carrière meer dan tien stemmen geleend aan diverse figuren in het park.
In een recente podcast sprak Jansen over zijn langdurige liefde voor de Efteling, die begon op vierjarige leeftijd. Hij begon zijn carrière met het ontwerpen van drukwerk, maar breidde zijn activiteiten snel uit naar het creëren van attracties en sprookjes. Zijn werk omvat projecten zoals Pinokkio, Max & Moritz en Symbolica.
In het Sprookjesbos is Jansen te horen als onder andere Vrouw Holle, de Dood bij De Chinese Nachtegaal en de heks uit Raponsje. Hij gebruikt creatieve manieren om zijn stemmen tot leven te brengen, zoals het gebruik van een stofzuigerslang. Daarnaast is hij de stem van Koning Pardulfus in Symbolica en neemt hij deel aan geluidseffecten in andere attracties.
Zijn meest recente bijdrage was aan de watershow Aquanura. Hoewel hij zijn rol als klussende Laaf in het binnenkort te heropenen Lurk en Limoenhuys al heeft verloren, blijft hij actief betrokken bij nieuwe projecten. Hij neemt ook sprookjesverhalen op voor Efteling Kids Radio, beschikbaar op Storytel.
De toekomst van Efteling-attracties
De Efteling blijft groeien en innovatief werken aan het ontwerp van nieuwe attracties. De toekomst van het park is gericht op het creëren van ervaringen die zowel thematisch als emotioneel betekenisvol zijn. De afdeling Ontwerp & Beleving speelt een centrale rol in deze visie, waarbij het ontwerp van attracties steeds meer gericht is op het verhalenverweven met beleving.
Een voorbeeld hiervan is de komst van de driedubbele vrijevaltoren in de zomer van 2026. Deze attractie is een uniek project, want normaal gesproken levert de Duitse fabrikant Zierer dit attractietype in een enkele of dubbele uitvoering. De keuze voor een driedubbele toren betekent dat de capaciteit aanzienlijk is: 600 bezoekers per uur.
Het ontwerp is weer in handen van Karel Willemen, die al eerder heeft meegewerkt aan grote attracties in het park. De attractie is gebouwd in het themagebied van Baron 1898, wat het verband tussen het verhaal en de ervaring verder uitdiept. Het park richt zich hiermee bewust op een breder publiek, inclusief jongere bezoekers en personen die minder gewend zijn aan spannende attracties.
Conclusie
De ontwerp van attracties in de Efteling is een proces dat zich niet alleen richt op technische uitdagingen, maar ook op het creëren van verhalen die bezoekers in de ban houden. De afdeling Ontwerp & Beleving speelt een centrale rol in dit proces, en telt een team van meer dan 40 specialisten die werken aan alles van attracties tot horecapunten en sprookjes.
De Efteling heeft een rijke geschiedenis van innovatieve ontwerpen, van de vroege jaren van Anton Pieck tot de moderne tijd, waarin figuren als Ton van de Ven, Sander de Bruijn en Robert-Jaap Jansen een belangrijke rol spelen. De komst van nieuwe attracties zoals de vrijevaltoren in 2026 is een duidelijke aanduiding van de visie van het park op toekomstige ontwikkelingen.
De toekomst van de Efteling is gericht op het creëren van ervaringen die zowel thematisch als emotioneel betekenisvol zijn. Met de huidige ontwerpers en afdelingen is het park goed op weg om deze visie tot werkelijkheid te maken, waarbij bezoekers kunnen genieten van magische sprookjes en betoverende belevingen.