De veiligheid van attracties en speeltoestellen is een essentieel onderdeel van het toerisme in Nederland. Zowel recreatieparken als speeltuinen, speelzones in openbare parken of in de binnenstad moeten voldoen aan strengere veiligheidsnormen en regelgeving. Deze eisen zijn vastgelegd in het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen (WAS), een juridische regeling die sinds 1997 van kracht is en die in juli 2023 geüpdatet is met het nieuwe WAS 2023. Dit artikel biedt een gedetailleerd overzicht van de rol van keuringsinstituten, de verplichtingen die gelden en de keuringen die worden uitgevoerd.
Keuring en Inspectie: Verplichtingen voor Exploitanten
In Nederland is het verplicht om speeltoestellen en attracties te laten keuren voordat ze in gebruik kunnen worden genomen. Deze keuring is bedoeld om potentiële risico’s op te sporen en de veiligheid van gebruikers, vooral kinderen, te waarborgen. De wettelijke basis hiervoor is het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen (WAS), dat in 1997 werd ingevoerd als opvolger van het Besluit Veiligheid Attractie- en Speeltoestellen (BVAS). Per 1 juli 2023 is dit wetgevingskader vervangen door het nieuwe WAS 2023, wat betekent dat de verplichtingen en procedures zijn aangepast.
Het WAS 2023 introduceerde een aantal belangrijke wijzigingen. Zo zijn de verantwoordelijkheden van de betrokken partijen – zoals fabrikanten, importeurs, beheerders en verhuurders – duidelijker vastgelegd. Daarnaast is er nu een meldplicht voor ernstige ongevallen bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Ook is er een bewaarplicht voor keuringsrapportages en technische dossiers ingevoerd, en zijn er nieuwe normadressaten toegevoegd die duidelijkere verplichtingen definiëren.
Exploitanten van speel- of attractieinstallaties moeten zich dus conform houden aan de eisen van het WAS 2023, waarbij het keuringsproces centraal staat. Zowel eenmalige keuringen voor unieke constructies als typekeuringen voor serieproducties zijn mogelijk. De keuringen worden uitgevoerd door erkende Aangewezen Keuringsinstanties (AKI’s), die door het ministerie van Volkshuisvesting, Natuur en Milieu (VWS) zijn aangewezen.
Aangewezen Keuringsinstanties (AKI’s)
De wettelijke verplichting om speeltoestellen en attracties te laten keuren is alleen geldig als deze keuring wordt uitgevoerd door een erkende Aangewezen Keuringsinstantie (AKI). Deze instituten zijn officieel aangewezen door het ministerie van VWS en hebben de expertise om speel- en attractieinstallaties op veiligheid en normconformiteit te beoordelen. In de loop der jaren zijn verschillende AKI’s aangewezen of gelijkgesteld. Deze lijst wordt regelmatig bijgewerkt, aangezien sommige instanties hun keuringsactiviteiten stopzetten of hun certificaten verlopen.
Tot nu toe zijn er verschillende instellingen die als AKI’s functioneren of dat eerder deden. Hieronder een overzicht van relevante organisaties:
Keurmerkinstituut: Sinds 1995 is het Keurmerkinstituut actief in het keuren en certificeren van speeltoestellen. Het instituut is erkend voor het uitvoeren van typekeuringen en eenmalige keuringen van speeltoestellen, waaronder creatieve en unieke ontwerpen. Het Keurmerkinstituut is lid van de Nederlandse en Europese normcommissie voor speeltoestellen en biedt daardoor actuele inzichten in de keuringspraktijk.
TÜV NORD Nederland: Dit instituut is sinds 1996 actief in het keuren van speeltoestellen en attracties. Het biedt een onafhankelijke beoordeling van veiligheid en normconformiteit en is erkend als AKI. TÜV NORD helpt ook bij de uitvoering van de vereisten van het nieuwe WAS 2023. Het instituut is internationaal erkend en heeft ervaring met zowel nationale als internationale normen.
In het verleden aangewezen of gelijkgestelde instellingen:
- Aboma Keboma B.V.
- DNV B.V.
- Liftinstituut B.V.
- TÜV SÜD Benelux bvba (België)
- TÜV Thüringen GmbH
- Vinçotte Nederland in Breda
- Westlakes Engineering in Manchester
De certificaten van deze instellingen zijn echter verlopen of deze instellingen hebben hun keuringsactiviteiten beëindigd. Certificaten die voor deze datum zijn afgegeven blijven echter geldig tot de op het certificaat aangegeven datum.
Keuringstypen en Proces
Er zijn twee vormen van keuringen voor speeltoestellen:
Typekeuring: Voor toestellen die in serie worden geproduceerd. In dit geval wordt slechts één exemplaar gekeurd, en de rest mag zonder individuele keuring worden geplaatst, mits ze voldoen aan de typekeuring.
Incidentele keuring: Voor unieke of creatieve toestellen die niet in serie worden geproduceerd. Deze keuring is verplicht voor elk individueel exemplaar.
Het keuringsproces bestaat uit een aantal stappen. Eerst wordt een inspectie uitgevoerd om te beoordelen of het toestel voldoet aan de wettelijke veiligheidseisen. Vervolgens wordt er een keuringsrapport opgesteld, waarin eventuele aandachtspunten of verbeterpunten worden vermeld. Als het toestel aan de eisen voldoet, wordt een certificaat afgegeven door de AKI. Als er verbeterpunten zijn, kan het toestel alsnog worden goedgekeurd na het aanleveren van bewijsmateriaal, zoals documentatie of foto’s.
Het is belangrijk op te merken dat een gekeurd toestel niet automatisch blijft veilig. Daarom is het noodzakelijk om regelmatige inspecties uit te voeren om te controleren of het toestel nog steeds voldoet aan de eisen en goed onderhouden is.
Rol van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
De NVWA is verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen. De autoriteit heeft de bevoegdheid om boetes op te leggen of toestellen te sluiten in geval van overtredingen. Het instituut speelt ook een centrale rol bij de melding van ernstige ongevallen, zoals vastgelegd in het nieuwe WAS 2023.
Exploitanten die geen keuring uitvoeren of die hun toestellen niet regelmatig laten inspecteren, lopen dus juridisch risico. Het is daarom verstandig om regelmatig contact te houden met erkende keuringsinstanties en eventuele wijzigingen in de regelgeving nauwlettend te volgen.
Europese Normen en Internationale Samenwerking
Hoewel de Nederlandse regelgeving centraal staat in het keuringsproces, zijn er ook Europese normen die een rol spelen. De Nederlandse wetgeving verwijst naar deze Europese normen als technische basis voor het keuren van speeltoestellen en attracties. In sommige gevallen worden aanvullende eisen gesteld door de Nederlandse wet.
De Europese normen voor speeltoestellen (CEN-normen) zijn ontworpen om de veiligheid van speeltoestellen en hun ondergronden te waarborgen. Deze normen worden gebruikt als richtlijn bij de keuring en het beoordelen van risico’s. Het Keurmerkinstituut is lid van de Nederlandse en Europese normcommissie voor speeltoestellen, wat betekent dat het instituut actueel is op de nieuwste inzichten en standaarden.
Verantwoordelijkheden van Exploitanten en Beheerders
Exploitanten en beheerders van speel- of attractieinstallaties zijn verantwoordelijk voor het naleven van de wettelijke eisen. Dit omvat onder andere het aanbesteden van een keuring bij een erkende AKI, het bijhouden van keuringsdossiers en het uitvoeren van regelmatige inspecties. Het is ook de verantwoordelijkheid van de beheerder om eventuele aandachtspunten die zijn vermeld in het keuringsrapport, tijdig op te lossen.
Naast deze verplichtingen is het ook belangrijk om te zorgen voor een veilige omgeving rondom de speel- of attractieinstallatie. Dit omvat onder andere het aanbrengen van veilige ondergronden, zoals zand of EPS-kussentjes, en het afbakenen van speelzones om ongevallen te voorkomen.
Conclusie
De veiligheid van attracties en speeltoestellen in Nederland is van groot belang voor zowel toeristen als lokale bezoekers. Het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen (WAS) stelt duidelijke eisen aan het ontwerp, productie, plaatsing en onderhoud van deze installaties. Door middel van een wettelijk verplichte keuring, uitgevoerd door erkende Aangewezen Keuringsinstanties (AKI’s), worden potentiële risico’s geminimaliseerd en wordt de veiligheid van gebruikers gewaarborgd.
Het nieuwe WAS 2023 brengt extra aandacht voor verantwoordelijkheden in de keten, modernisering van keuringsprocedures en verbetering van toezicht. Exploitanten en beheerders moeten zich hier goed in informeren en regelmatig contact houden met erkende keuringsinstanties. Dit helpt om eventuele juridische risico’s te vermijden en om de veiligheid van de installaties op peil te houden.