De rol van gymlokalen en sportaccommodaties in de Nederlandse maatschappij is in de afgelopen jaren sterk veranderd. De toekomst van deze faciliteiten staat centraal in discussies over betaalbaarheid, multifunctioneel gebruik en de toegankelijkheid van sport voor alle bevolkingsgroepen. In dit artikel worden de huidige trends en ontwikkelingen besproken, met een focus op de veranderingen in huurtarieven, de toekomstvisie op gymlokalen en de gevolgen van ruimtelijke planningskeuzes in regio’s zoals Midden-Groningen.
Ontwikkelingen in huurtarieven van sportaccommodaties
De huurtarieven van gemeentelijke sportaccommodaties zoals sporthallen, sportzalen en gymzalen zijn in de afgelopen jaren aanzienlijk gestegen. Een monitor van de huurtarieven in 2024 laat zien dat het gemiddelde uurtarief voor verenigingen en commerciële huurders in 2024 met ongeveer 4,5% is gestegen. Voor sportzalen was de stijging iets lager: 3,2% voor verenigingen en 3,7% voor commerciële huurders. Deze stijging is vergelijkbaar met die tussen 2022 en 2023 en lag hoger dan de inflatie in die periode.
De stijging van huurtarieven is vooral te verklaren door de stijgende kosten van energie en onderhoud. De meeste gemeenten indexeren hun tarieven jaarlijks, waardoor de prijzen onder druk van de inflatie flink kunnen stijgen. Voor sportverenigingen is dit een zorgwekkende ontwikkeling, aangezien hun budgetten vaak beperkt zijn. In het rapport Huurtarievenmonitor binnensport 2024 worden aanbevelingen gedaan om huurtarieven betaalbaarder te houden. Zo wordt aangeraden om het beleid met betrekking tot huurtarieven kritisch te beoordelen en rekening te houden met de betaalbaarheid voor sportverenigingen.
Beleidsaanbevelingen
De monitor geeft duidelijke aanbevelingen voor gemeenten en sportverenigingen:
- Voor gemeenten: het is belangrijk om transparant te zijn over het bepalen van huurtarieven en rekening te houden met de financiële positie van sportverenigingen. Gemeenten kunnen gerichte ondersteuning bieden aan verenigingen die extra kwetsbaar zijn.
- Voor verenigingen: het is belangrijk om hun eigen financiële positie te monitoren en te vergelijken met tarieven in andere gemeenten. Daarnaast wordt aangeraden om strategieën op te zoeken voor het efficiënt beheren van huur- en energiekosten.
- Voor beide partijen: het gebruik van hulpmiddelen zoals de Huurtarievenmonitor en de Financieringswijzer Sport & Bewegen kan helpen om weloverwogen keuzes te maken op het gebied van huurbeleid en financiële planning.
De toekomst van gymlokalen
Ook de toekomst van gymlokalen zelf staat ter discussie. In het rapport Gymlokalen in de toekomst: specifiek of multifunctioneel? wordt onderzocht of het traditionele gymlokaal nog voldoet aan de eisen van vandaag en morgen. De focus ligt op het gebruik van gymlokalen, de eigendomssituatie, exploitatie en beheer. Het rapport geeft aan dat er sterke en zwakke punten zijn in de huidige situatie van gymlokalen.
Een van de belangrijkste vragen is of gymlokalen toekomstbestendig zijn. Er is sprake van een toenemende vraag naar multifunctionele ruimtes die niet alleen voor sport, maar ook voor andere activiteiten kunnen worden gebruikt. Dit is een gevolg van veranderende behoeften in de maatschappij, zoals het stijgende belang van gezondheidszorg en het gebruik van openbare ruimtes voor sociale activiteiten.
Deze veranderingen hebben gevolgen voor de bouw- en beheerpraktijk van gymlokalen. Er is een groeiende druk om ruimtes flexibel in te richten en te exploiteren. In sommige gevallen kan het beter zijn om oude gymlokalen om te vormen in multifunctionele ruimtes in plaats van ze volledig te slopen of te renoveren.
Gevolgen van ruimtelijke planningskeuzes
Een concreet voorbeeld van deze veranderingen is te zien in Midden-Groningen. In de gemeente Midden-Groningen worden oude scholen, gymlokalen en wijkgebouwen gesloopt om ruimte te maken voor nieuwe woningbouwprojecten. De gemeenteraad is akkoord gegaan met het plan om op 22 locaties woningen te bouwen. De bedoeling is om betaalbare woningen te realiseren die passen bij de behoeften van zowel starters als senioren.
Hoewel de focus op woningbouw groot is, leidt deze keuze tot het verlies van oude sport- en recreatiefaciliteiten. De gemeente legt uit dat het gebruik van deze gebouwen is overgenomen door nieuwe aardbevingsbestendige kindcentra. Dit betekent dat er sprake is van een functionele overgang, maar het verlies van de historische en fysieke ruimte kan toch impact hebben op de toegankelijkheid van sport voor inwoners.
De rol van gemeenten en sportsector
De rol van gemeenten in de toekomst van sportaccommodaties is cruciaal. Ze bepalen niet alleen de huurtarieven, maar ook de toegang tot sportfaciliteiten en de manier waarop deze faciliteiten worden gebruikt. De koppeling tussen sportaccommodaties en ruimtelijke planningskeuzes is duidelijk zichtbaar in de huidige trends.
Er is behoefte aan een beleid dat zowel ruimtelijke ontwikkelingen als sportbeoefening in balans brengt. In de afgelopen jaren is duidelijk geworden dat het aantal sportaccommodaties en de manier waarop deze worden gebruikt, invloed hebben op de sportdeelname in een regio. Daarom is het belangrijk dat gemeenten bewust kiezen voor investeringen in sportfaciliteiten die toegankelijk zijn en betaalbaar blijven voor sportverenigingen en particuliere sporters.
Gevolgen van de energiecrisis en inflatie
De stijgende energiekosten en inflatie hebben een directe impact op sportverenigingen en sportaccommodaties. De huurtarieven zijn in de afgelopen jaren sterker gestegen dan de inflatie, wat betekent dat de kostendruk op sportverenigingen toeneemt. In 2022 hebben sportaanbieders de impact van de sterke inflatie grotendeels ontweken, mogelijk doordat huurtarieven al vastlagen. Maar in de jaren daarna is de druk van de energieprijzen en huurverhogingen steeds duidelijker geworden.
De energiecrisis heeft ook geleid tot een heroverweging van de kostenstructuur van sportaccommodaties. Veel gemeenten zijn niet in staat om alle kostenstijgingen door te rekenen aan de huurtarieven, wat op korte termijn verlichting biedt, maar op lange termijn kan leiden tot financiële problemen.
Conclusie
De toekomst van gymlokalen en sportaccommodaties in Nederland is sterk beïnvloed door veranderende behoeften in de maatschappij, stijgende huurtarieven en ruimtelijke planningskeuzes. De huidige trends duiden op een verandering in de rol van sportfaciliteiten, waarbij flexibiliteit en multifunctioneel gebruik steeds belangrijker worden. Het is essentieel dat gemeenten en sportverenigingen samenwerken om sport betaalbaar en toegankelijk te houden voor iedereen. Door transparant te zijn over huurtarieven, te rekening houden met de betaalbaarheid van sportactiviteiten en ruimtelijke keuzes bewust te nemen, kan de sportsector zich goed aanpassen aan de toekomstige uitdagingen.