Gulliver’s Travels is een animatiefilm die zich op een unieke manier heeft ingegraven in de geschiedenis van animatiefilmproductie, vooral in de context van Amerikaanse studio’s in de jaren 1930. De film, geproduceerd door Paramount Pictures en uitgevoerd door de Fleischer Studios, is een van de eerste avondvullende tekenfilms na Snow White and the Seven Dwarfs van Walt Disney. Voor Nederlandse kijkers kan deze film ook van betekenis zijn gezien de aanwezigheid van Nederlandse stemmen in verleden en huidige versies. In deze artikel wordt een grondige en feitengebaseerde analyse gegeven van de film Gulliver’s Travels, inclusief productiegeschiedenis, inhoud, kritische reacties en beschikbaarheid in Nederland.
Historische Achtergrond en Productie
Gulliver’s Travels is de tweede animatiefilm in de Amerikaanse filmgeschiedenis die bedoeld was om een volledige bioscoopavond te vullen. De film was een directe reactie op het succes van Snow White and the Seven Dwarfs (1937), die door Disney werd gemaakt en wereldwijd een revolutionair effect had op het animatiegenre. De Fleischer Studios, bekend voor hun korte animatiefilms zoals de Popeye-serie, kregen de opdracht om een even grote productie te leveren.
Max Fleischer, een van de oprichters van de studio, was een groot bewonderaar van Jonathan Swifts klassieke boek Gulliver's Travels. In de herfst van 1938 begon de productie aan de film, met als doel om de première voor Kerstmis 1939 te bereiken. Dit legde een enorme tijdsdruk op het team, waarbij het personeelsbestand van de studio groeide van 200 naar 700 medewerkers. Voor het eerst werd gebruikgemaakt van Rotoscoping, een techniek waarbij echte acteurs eerst scènes filmden, waarna animatoren deze scènes tekenden. Deze innovatie gaf de film een realistischer uiterlijk.
De film ging uiteindelijk in première op 18 december 1939. De deadline werd dus gehaald, maar de kritieken die volgden waren minder lovend dan die van Snow White. De film werd echter commercieel succesvol. Na het succes van Gulliver’s Travels maakten Paramount en de Fleischer Studios een vervolgsucces plannen, maar dat project, Mister Bug Goes to Town, bleek een financiële mislukking, leidend tot een reeks geschillen en uiteindelijk de overname van de Fleischer Studios door Paramount.
Verhaal en Stijl
De film is gebaseerd op Jonathan Swifts klassieke werk Gulliver’s Travels, maar de plot afwijkt aanzienlijk van de originele tekst. De hoofdpersoon, Lemuel Gulliver, strandt op het eiland Lilliput, waar hij wordt ontdekt door kleine inwoners die hem als een reus beschouwen. Gulliver probeert een oorlog tussen Lilliput en het aangrenzende rijk Blefiscu te voorkomen, terwijl hij tegelijkertijd betrokken raakt in een romantische betrekking tussen prinses Glory en prins David. Tijdens zijn verblijf in Lilliput wordt hij ondersteund en tegelijkertijd tegengehouden door lokale figuren zoals de stadsschreier en generaal Gabby.
De film is een mix van komedie, avontuur en muziek. Het bevat twee bekende nummers: It's a Hap-Hap Happy Day en Bluebirds in the Moonlight. De muziek is gecomponeerd door Victor Young, een erkende componist en dirigent. De animatie is stijlmatig vergelijkbaar met de Popeye-films, waarin een kleurrijke en vaak overduidelijke stijl gebruikt wordt. De animatie is voor de tijd goed uitgevoerd, maar qua kwaliteit valt het iets achter op de Disney-producties, die als referentie werden genomen. De komische figuren, zoals generaal Gabby, stelen regelmatig de show, wat de film een levendige toon geeft.
De originele plot van Jonathan Swifts boek, dat Gulliver reizen maakt naar verschillende vreemde landen, is sterk geabstraheerd en geëerd. De film is eerder een kindvriendelijke en muzikale voorstelling dan een directe adaptatie van het klassieke werk. Toch behoudt de film de kern van het originele verhaal: Gulliver wordt door zijn omstandigheden geconfronteerd met een wereld die hij niet begrijpt, en hij moet leren omgaan met de gevolgen van zijn daden.
Kritische Reacties en Recensies
De kritieken op Gulliver’s Travels zijn gemengd. Aan de ene kant wordt erkend dat het een van de betere prestaties is van een studio die na Disney probeerde de markt te veroveren. De muziek, de komische figuren en de energie van de film worden vaak geloofd. Aan de andere kant wijzen recensenten op het feit dat de film veel concepten en structuren direct overneemt van Disney, zoals het liefdespaar, de komische bijfiguren en de muzikale inserts.
Een Nederlandse recensent op dvd-bol.com schrijft dat de film "een oude, maar daarom niet slechte animatiefilm" is. De recensent kritiseert echter de geluidseffecten en de kwaliteit van de restauratie op dvd. De originele animatie wordt als "knap gedaan voor zo’n oude film" beschouwd. Een andere recensent noemt de film een van zijn favorieten uit zijn jeugd, maar erkent dat hij sindsdien weinig kans heeft gezien, totdat hij een gerestaureerde versie op YouTube tegenkwam.
De Nederlandse kijkers van destijds konden de film waarschijnlijk ook in Nederlandse vertaling bekijken, zoals bij Snow White and the Seven Dwarfs. In sommige gevallen zijn Nederlandse stemmen zelfs meerdere keren opnieuw ingesproken, zoals in de geval van Snow White, waarbij de stemmen zelfs twee keer zijn bijgewerkt. Voor Gulliver’s Travels is het niet duidelijk of dit ook het geval was. Wel is er op dvd een nieuwe Nederlandse synchronisatie aanwezig, wat betekent dat de originele Engelse versie niet veranderd is, maar dat er wel een vernieuwde Nederlandse vertaling is toegevoegd.
Beschikbaarheid in Nederland
Voor Nederlandse kijkers is de beschikbaarheid van Gulliver’s Travels op streamingplatforms beperkt. De film is op geen van de grote platforms, zoals Netflix, Disney+, Prime Video of Google Play, beschikbaar. Ook op YouTube zijn er geen officiële uitgaven. De enige manier om de film te bekijken is via NLZIET, een Nederlandse digitale platform voor documentaires en culturele programma’s. Deze beperkte toegang kan kijkers frustreren, gezien de film historisch van belang is en voor een bredere kijkersgroep toegankelijk zou kunnen zijn.
De film is echter beschikbaar op dvd, en een gerestaureerde versie is uitgebracht. Deze versie bevat nieuwe Nederlandse synchronisatie, maar recensenten wijzen op dat de geluidseffecten en restauratie niet altijd ideaal zijn. Aangezien de film in Nederland niet vaak in bioscopen vertoond wordt, is de dvd-uitgave het meest waarschijnlijke kanaal voor kijkers die de film willen bekijken.
Literaire en Cultuurhistorische Betekenis
Hoewel de film niet direct de inhoud van Jonathan Swifts boek volgt, is het een culturele adaptatie die wel aansluit bij de thema’s van het klassieke werk. Gulliver’s Travels van Swift is een satirisch verhaal dat de menselijke aard en de maatschappelijke problemen van zijn tijd uitbeeldt. In de film wordt deze satire minder prominent gevoerd, maar het idee dat Gulliver wordt geconfronteerd met een wereld die hij niet begrijpt, is wel behouden. De film is dus ook van betekenis uit een literair perspectief, omdat het een visuele weergave is van een klassieke tekst in een vorm die toegankelijk is voor een bredere, vooral jongere kijkersgroep.
In Nederland is het boek Gulliver’s Travels al jaren in de scholastiek aanwezig, en het is mogelijk dat de film een aanvullende bron is geweest voor leerlingen die het boek bestudeerden. De film is echter minder bekend dan Disney-adaptaties van klassieke teksten, zoals Alice in Wonderland of Peter Pan, en kan dus worden gezien als een minder mainstream, maar wel historisch waardevolle productie.
Aanbieding in Nederland: Boeken en Dvd’s
In Nederland is het mogelijk om Gulliver’s Travels te vinden in de vorm van boeken en dvd’s. Op Marktplaats.nl zijn er diverse aanbiedingen voor boeken en dvd’s die de titel bevatten. De meeste producten zijn gericht op jonge lezers, met uitgaven voor kinderen en jeugdige lezers. De categorieën zijn diverse, variërend van sprookjes en fabels tot romans en stripboeken. Voor dvd’s zijn er uitgaven in de categorieën animatie, kinderen en jeugd, en actie.
De prijzen van de producten zijn erg variabel, van lage bedragen tot wat duurdere uitgaven. Voor Nederlandse kijkers is het dus mogelijk om zowel de literaire bron als de filmversie van Gulliver’s Travels te vinden, afhankelijk van de leeftijd en het interessegebied van de kijker. Dit maakt de film en het boek toegankelijk voor verschillende doelgroepen en toont aan dat het verhaal van Gulliver nog steeds van betekenis is in de Nederlandse culturele context.
Conclusie
Gulliver’s Travels is een animatiefilm met een unieke geschiedenis, zowel qua productie als qua kritische receptie. De film is een van de eerste pogingen van een Amerikaanse studio om een avondvullende tekenfilm te maken na Disney, en het toont aan hoe innovatief en commercieel succesvol animatie kan zijn. Voor Nederlandse kijkers is de film ook van belang gezien de aanwezigheid van Nederlandse stemmen in verleden en huidige versies. De beschikbaarheid op streamingplatforms is beperkt, maar via NLZIET en dvd-uitgaven is de film toch toegankelijk.
De film is een waardevolle toevoeging aan de geschiedenis van animatiefilm en een interessante kijk op Jonathan Swifts klassieke werk. Zowel voor historisch georiënteerde kijkers als voor fans van klassieke animatie is Gulliver’s Travels een film die het waard is om te bekijken. Met de aanbiedingen in Nederland op boek- en dvdmarkten is de toegang voor Nederlandse kijkers en lezers dus bereikbaar.