De kermis is een tijdloos fenomeen in Nederland, al eeuwenlang een onderdeel van de culturele en recreatieve identiteit. Aan de ene kant staan er grote, internationaal aangesloten evenementen zoals De Tilburgse kermis of Park Hilaria in Eindhoven, aan de andere kant zijn er de dorpskermissen, die historisch gezien een kernfunctie vervulden in de gemeenschap. In de afgelopen jaren echter is duidelijk geworden dat het aantal kermissen – vooral de kleinere dorpskermissen – aanzienlijk is gedaald. Dit heeft gevolgen voor het aanbod van attracties en activiteiten, zowel voor toeristen als voor inwoners. In dit artikel worden de oorzaken, gevolgen en mogelijke toekomst van deze trend besproken, met een nadruk op de rol van de verdwenen attracties en de kermisindustrie in de huidige context.
De toegenomen verdwijning van kermissen
Een duidelijke trend is de daling van het aantal kermissen in Nederland, met name in Brabant, waar het aantal kermissen in 2024 met 24 afnam vergeleken met 2023. Volgens cijfers van Kermis.nu, een platform dat kermissen bijhoudt, is één op de tien Brabantse kermissen in 2024 verdwenen. Deze daling is nooit eerder zo hard geweest en is vooral te zien bij de dorpskermissen, die traditioneel een centrale rol speelden in de samenleving.
Er zijn meerdere oorzaken voor deze daling. Ten eerste is het recreatieaanbod van tegenwoordig veel breder dan in het verleden. In de jaren negentig, bijvoorbeeld, was de kermis nog een van de weinige recreatieopties. Nu bestaan er talloze pretparken, zwembaden en andere recreatiefaciliteiten, waardoor de kermis minder aantrekkelijk is geworden.
Ten tweede is het gemeenschapsgevoel, dat vroeger sterk verbonden was met de kermis, verzwakt. In het verleden was de kermis vaak het culminatiepunt van een zondag vol activiteiten, zoals het bezoeken van de kerk, een maaltijd en daarna het kermisbezoek. In de afgelopen jaren is dit gedrag afgenomen, wat heeft geleid tot de verdwijning van kleinere kermissen.
De rol van de kermis in de huidige context
Hoewel het aantal kermissen is gedaald, blijft de kermis in sommige regio’s, zoals Brabant, nog steeds populairder dan elders in Nederland. Belevingsexpert Eduard Leurs benadrukt dat Brabant historisch gezien een echte kermisprovincie is, en dat dit nog steeds het geval is vergeleken met bijvoorbeeld Gelderland en Noord-Holland.
Toch benadrukt Leurs ook dat exploitanten in 2024 meer dan ooit innovatief moeten zijn om in de branche te overleven. Hij noemt twee belangrijke pijlers: efficiëntie en kosten besparen. Een concreet voorbeeld hiervan is de kinderattractie ‘Ballon Voyage’, die nu op de Tilburgse kermis staat. De exploitant heeft hierbij een manier gevonden om de attractie met slechts één wagen te transporteren, terwijl dit in het verleden vaak drie wagens vereiste. Hierdoor worden kosten aanzienlijk verlaagd, wat weer kan leiden tot lagere ticketprijzen en dus betere toegankelijkheid voor bezoekers.
De verdwijning van kermisattracties
Naast het aantal kermissen is ook het aantal kermisattracties afgenomen. Een overzicht op het kermistransportplatform Kermistransport.nl toont aan dat in de categorieën 'verdwenen' 283 attracties zijn geregistreerd. Hierbij zijn zowel grotere attracties als kinderattracties betrokken. Voorbeelden van verdwenen attracties zijn ‘Zweefmolen (Haller)’, ‘Zweefmolen (Van Kammen)’ en ‘Zweefmolen (VD Tuin)’.
De verdwijning van deze attracties heeft gevolgen voor de diversiteit van de kermis. Zo zijn er categorieën als 'Achtbanen', 'Adventure/Parade Zaken' en 'Boosters' die in het verleden een centrale rol speelden, maar nu minder aanwezig zijn. In plaats van klassieke attracties zijn er nieuwe attracties gekomen die efficiënter of innovatiever zijn, zoals ‘Booster Maxx’, ‘Cyber One’ en ‘Scream’.
Invloed op toerisme en recreatie
De verdwijning van kermissen en attracties heeft ook gevolgen voor het toerisme in Nederland. De kermis is traditioneel een populair evenement voor zowel inwoners als toeristen. In het verleden trokken kermissen met meer dan 5000 bezoekers per evenement regelmatig groepen toeristen aan. In 2023 is het landelijk aantal kermissen met meer dan 5000 bezoekers met 7,5% gedaald, wat een duidelijke invloed heeft op het recreatieaanbod in de regio.
Een van de gevolgen is dat het aantal toeristen dat kermissen als onderdeel van hun reisagenda inplannen, is gedaald. Dit heeft gevolgen voor lokale economieën, waar kermissen vaak een belangrijke inkomstenbron vormen. Buiten de inkomsten is er ook een invloed op de sfeer en het gemeenschapsgevoel in de regio.
Mogelijke toekomst van de kermis
Hoewel de trend van het afnemende aantal kermissen en attracties zorgen baart, zijn er ook kansen om deze tendens om te buigen. Belevingsexpert Eduard Leurs benadrukt dat het initiatief vooral bij gemeenten ligt. Volgens hem is het belangrijk dat kermissen gekoppeld worden aan andere activiteiten, zoals oktoberfeesten of feestweken. Dit kan leiden tot een bredere aantrekkingskracht en dus een groter publiek.
Daarnaast benadrukt Leurs dat een goed georganiseerde kermis een groot verschil kan maken in de sfeer en de opkomst. Hij wijst erop dat sommige gemeenten meer kijken naar de inkomsten dan naar de sfeer van het evenement. Volgens hem moet een kermis met liefde worden voorbereid en geen verplicht nummer worden.
Conclusie
De kermis is een onderdeel van de culturele en recreatieve identiteit van Nederland, maar de laatste jaren is duidelijk geworden dat het aantal kermissen en kermisattracties aanzienlijk is gedaald. Deze daling is het gevolg van een breder recreatieaanbod en een verzwakt gemeenschapsgevoel. De verdwijning van kermissen en attracties heeft gevolgen voor het toerisme en de lokale economieën, maar er zijn ook kansen om deze trend om te buigen. Door innovatie en samenwerking met gemeenten kan de kermis nog steeds een belangrijke rol spelen in de recreatie van Nederland.