In Nederland speelt het attractiepark een centrale rol in recreatie en toerisme. Deze attracties zijn niet alleen een bron van plezier, maar ook een complexe technologische en veiligheidsuitdaging. Het besturen van attracties vereist zorgvuldige planning, continue inspectie en toepassing van strikte normen. In dit artikel wordt ingegaan op de technologieën, veiligheidsmaatregelen en renovatieprojecten die betrokken zijn bij de besturing en onderhoud van Nederlandse attracties, met aandacht voor zowel praktische toepassingen als juridische kaders.
Inleiding
De attractieindustrie in Nederland is een belangrijk onderdeil van de recreatie- en toerismebranche. Attracties zoals achtbanen, darkrides en draaimolen zijn niet alleen populaire bezienswaardigheden, maar ook complexe technische systemen die op hoge mate van betrouwbaarheid en veiligheid draaien. Het besturen van deze attracties houdt niet alleen in het bedienen van de toestellen, maar ook in het onderhouden, inspecteren en bijwerken van systemen zoals besturingstechnologie, geluid, animatronics en veiligheid. Het artikel bevat informatie over:
- De technische aspecten van attractiebesturing, inclusief de rol van digitale systemen en digitale versus analoge oplossingen.
- De wettelijke verplichtingen rondom attractiekeuring en veiligheid.
- De praktijk van onderhoud en renovatie aan attracties, met voorbeelden uit Toverland en Efteling.
- De toekomstgerichte trends en innovaties in attractiebeheer.
Technische ontwikkelingen in attractiebesturing
Digitale versus analoge systemen
De keuze tussen digitale en analoge systemen speelt een grote rol in de werking van attracties. In de Efteling was er bijvoorbeeld een bewuste keuze voor analoge technologie in de geluidsinstallatie van de attractie Fata Morgana, omdat de digitale systemen van de tijd als te "digitaal" werden ervaren. Pas vanaf 1992 werden deze analoge systemen geleidelijk vervangen door digitale oplossingen. Dit illustreert de aandacht die parken steken in het kiezen van de juiste technologie, zowel voor geluid als voor besturing.
Toverland daarentegen heeft recent een volledige vernieuwing doorgevoerd van een kinderattractie, Truukjes, die nu Morrel’s Truckjes heet. De renovatie omvatte het inbouwen van een compleet nieuwe rail, een nieuw besturingssysteem en nieuwe voertuigen, gemaakt in Italië. Deze vernieuwing toont aan dat de technologie in attractiebesturing zich blijft ontwikkelen en dat innovaties vaak noodzakelijk zijn om bezoekers een veilige en betrouwbare ervaring te bieden.
Besturingssystemen en automatisering
Moderne attracties maken vaak gebruik van geavanceerde besturingssystemen die het ritme van de attractie regelen, sensoren aflezen en automatiseringen bedienen. In de Efteling wordt bijvoorbeeld de Vliegende Hollander onderhouden door het vervangen van kettingen, het stellen van sensoren, het vervangen van banden en het testen van licht- en geluidsinstallaties. Deze zorgvuldige aanpak zorgt ervoor dat de attractie betrouwbaar blijft functioneren.
In dit kader is het belangrijk om rekening te houden met de betrouwbaarheid van sensoren en besturingselementen. Bij een attractie met bewegende onderdelen, zoals draaiende figuren of animatronics, kunnen kleine storingen snel leiden tot grotere problemen. Daarom is het onderhoud van deze systemen essentieel voor het voortdurende functioneren van de attractie.
Veiligheid en juridische kaders
Wettelijke verplichtingen en normen
In Nederland is het periodiek laten keuren van attracties wettelijk verplicht. Dit geldt voor alle soorten attracties, van achtbanen tot draaimolen. De centrale norm voor veiligheid is de NEN-EN 13814, die als basis dient voor inspecties en keuringen. Deze norm bepaalt onder andere de vereisten voor constructie, gebruik, onderhoud en veiligheid van attracties.
Als een attractie uit het buitenland wordt geïmporteerd, is het wettelijk verplicht om een Technisch Constructiedossier (TCD) aan te leveren bij een erkende keuringsinstantie. Dit dossier bevat alle relevante technische documenten die aantonen dat de attractie voldoet aan de Nederlandse normen en veiligheidseisen. Deze regel geldt voor zowel nieuwe als gebruikte toestellen. Als de leverancier het dossier niet standaard meelevert, moet dit contractueel worden geregeld.
Keuringen en inspecties
Keuringen worden uitgevoerd door erkende instanties, zoals de Inspectie voor de Arbeidsomstandigheden (IAO) of andere erkende keuringsbureaus. Deze instanties controleren of de attractie voldoet aan de wettelijke eisen en de gemaakte normen. De keuring omvat het controleren van:
- Mechanische en elektrische systemen.
- Veiligheidsmaatregelen voor bezoekers en personeel.
- Het onderhoudsplan en documentatie.
- De geschiktheid van het bouwwerk en het terrein.
Na de keuring ontvangt de attractie een keuringscertificaat, waarmee het toegestaan is om in gebruik te blijven. De frequentie van de keuringen hangt af van de complexiteit van de attractie en de risico's die erbij horen.
Onderhoud en renovatie van attracties
Winteronderhoud
In de wintersluitingperiode wordt vaak het zogenaamde winteronderhoud uitgevoerd. Dit omvat het inspecteren, herstellen en onderhouden van alle systemen van een attractie. In het geval van De Vliegende Hollander in Efteling betekent dit dat er steigers worden opgezet in het gebouw, brandmeldsystemen worden vervangen, ventilatoren worden bijgewerkt en alle boten worden volledig uit elkaar genomen voor inspectie en herstel. De botsen worden gereinigd, onderdelen worden vervangen en de buitenkant wordt voorzien van een nieuwe coating.
Daarnaast worden kleine storingen opgelost die gedurende het jaar zijn opgetreden. Dit type onderhoud is essentieel om ervoor te zorgen dat de attractie in de komende zomer volledig functioneert en veilig is voor bezoekers.
Renovatieprojecten
Renovatieprojecten kunnen zowel gericht zijn op het verbeteren van het bezoekerservaren als op het verlengen van de levensduur van een attractie. In Toverland is het kinderattractie Truukjes volledig vernieuwd. De bestaande techniek is vervangen, inclusief de rail, besturingssysteem en voertuigen. De naam is aangepast naar Morrel’s Truckjes, en de wagens zijn aangepast aan de wensen van kinderen en hun begeleiders. De renovatie begint in februari, met de verwachting dat de heropening rond de start van het zomerseizoen zal plaatsvinden.
Deze vernieuwing toont aan dat attracties niet alleen technisch worden bijgewerkt, maar ook aangepast aan huidige trends en behoeften van bezoekers. Zo kan een attractie die al jaren in gebruik is, opnieuw worden ingebed in een thema dat aansluit bij de doelgroep.
Toekomstgerichte trends in attractiebesturing
Technologische innovaties
In de toekomst zullen digitale systemen waarschijnlijk nog verder worden ingezet in attractiebesturing. Denk aan IoT (Internet of Things)-systemen die sensoren in real-time monitoren, of AI (artificiële intelligentie) die kan helpen bij het voorspellen van storingen. Deze systemen kunnen het onderhoudsniveau van attracties verhogen en het risico op ongevallen verminderen.
Daarnaast kan de toepassing van augmented reality (AR) of virtual reality (VR) in attracties leiden tot nieuwe bezoekerservaringen. Bijvoorbeeld een darkride waarin bezoekers via VR-brillen hun eigen persoonlijke verhaal meemaken, of een achtbaan waarin VR wordt gebruikt om het gevoel van snelheid en hoogte te versterken.
Duurzaamheid en energie-efficiëntie
Een andere trend is de nadruk op duurzaamheid en energie-efficiëntie. Parken zoeken naar manieren om energie te besparen, bijvoorbeeld door het gebruik van scheepsmotoren met elektrische aandrijving, het installeren van zonnepanelen op daken van attractiegebouwen of het toepassen van hergebruikbare materialen bij renovaties.
In dit kader is het onderhoud van motoren en systemen van groot belang. Zoals bij De Vliegende Hollander worden oliesystemen vernieuwd, kettingen en wielen vervangen en alle onderdelen gereinigd en gelubricerd. Deze praktijken zijn niet alleen essentieel voor veiligheid, maar ook voor het verminderen van energieverbruik en CO₂-uitstoot.
Conclusie
De besturing van attracties in Nederland is een complex proces dat technologische, veiligheids- en juridische aspecten omvat. Van het kiezen tussen digitale en analoge systemen tot het uitvoeren van winteronderhoud en renovatieprojecten, elk aspect speelt een rol in het garanderen van een veilige en plezierige ervaring voor bezoekers. De wettelijke verplichtingen en normen zoals de NEN-EN 13814 en het gebruik van Technische Constructiedossiers zorgen voor een gestandaardiseerd kader. Toekomstgerichte trends zoals digitale besturingssystemen, duurzaamheid en innovatieve bezoekerservaringen zullen deze branche verder beïnvloeden. Voor toeristen en hotelgasten betekent dit dat Nederlandse attracties niet alleen veilig en betrouwbaar zijn, maar ook steeds meer innovaties te bieden hebben die een bijdrage leveren aan een unieke vakantieervaring.