Het landschap van Aarlanderveen in het hart van het Nederlandse Groene Hart biedt reizigers een prachtige combinatie van rust, natuur en historische technologie. De Molenviergang Aarlanderveen, een uniek complex van vier windmolens die nog steeds actief zijn, is een bijzondere trekpleister voor wie het klassieke polderlandschap wil ontdekken. Aanvullend op de windmolens biedt de omgeving diverse wandel- en fietsroutes, historische molenbezoeken, en mogelijkheden voor overnachting en recreatie in de natuur. De informatie hieronder is gebaseerd op betrouwbare bronnen die de essentiële feiten over de Molenviergang en de omringende polders verklaren.
Een unieke combinatie van landschap en technologie
De Molenviergang Aarlanderveen is uniek wereldwijd omdat het de enige nog in gebruik zijnde molengang is. De vier windmolens zijn verantwoordelijk voor het drooghouden van de polder, een taak die nog steeds volledig op windkracht berust. In tegenstelling tot andere polders in Nederland, die al lang zijn overgegaan op moderne stoom- of elektrische gemalen, is de Molenviergang een levend voorbeeld van traditie in actie. De enige uitzondering op deze traditie zijn enkele kleine hulpgemaaltjes die alleen in extreme omstandigheden gebruikt worden.
De vier windmolens zijn:
- Aarlanderveen Molen no. 1 of Ondermolen (gebouwd in 1924)
- Aarlanderveen Molen no. 2 of Middenmolen (gebouwd in 1869)
- Aarlanderveen Molen no. 3 of Bovenmolen (gebouwd in 1823)
- Aarlanderveen Molen no. 4 of Putmolen (gebouwd in 1801)
Deze molens staan verspreid over het poldersysteem, waarbij Molen 3 zelfs buiten de eigenlijke Aarlanderveense polder gevestigd is. De technische reden dat de Molenviergang nog steeds in bedrijf is, ligt in de specifieke constructie van de polder. De polder ligt tussen twee andere polders, en het waterpeil van de Put is sterk afhankelijk van het kwelwater. Historisch gezien was het duur om het bestaande systeem van windmolens te vervangen door modernere technologie, waardoor het geheel behouden is gebleven.
In 1962 werd de Molenviergang aangekocht door de Stichting Molenviergang Aarlanderveen, een maatregel die zorgde voor het behoud van het systeem. Door een convenant tussen de stichting, het waterschap, de provincie Zuid-Holland en de gemeente Alphen aan den Rijn uit 1995 is het voortbestaan van de Molenviergang gegarandeerd. Hierdoor is de Molenviergang sindsdien ook erkend als een van de belangrijkste culturele en historische kroonjuwelen van het Zuid-Hollandse landschap.
Wandelingen en activiteiten in en rond de Molenviergang
Wandelen langs de Molenviergang is een populaire activiteit voor bezoekers. In totaal zijn er drie officiële wandelroutes:
Korte wandeling (4 km): Deze route leidt langs Molen 1, waarbij bezoekers een prachtig uitzicht hebben op Molen 2 en ver in de verte ook Molen 3. De route loopt verder door Aarlanderveen en langs de Putmolen. Deze wandeling is ideaal voor familiebezoek of een rustige middag in de natuur.
Middellange wandeling (6,4 km): Deze route brengt bezoekers langs de Oude Rijn en alle drie de centrale windmolens. Het is een uitgebalanceerde combinatie van historisch en landschappelijk interesse.
Lange wandeling (8,5 km): Deze route is eigenlijk een combinatie van de korte en middellange wandeling. Ze biedt het meeste uitzicht en de meeste variatie in landschap en historie.
Daarnaast zijn er ook grotere wandelingen beschikbaar, zoals de Molenviergangpad (2 km), die specifiek langs de Molens 1 t/m 3 loopt. Voor wie verder wil gaan, is ook de Molenviergangroute (9 km) en de Molenviergang wandelroute vanaf Zwammerdam (12 km) beschikbaar. Deze routes brengen bezoekers door de Drooggemaakte Polder en de Zuid- en Noordeinderpolder.
Een andere route is de Groene Hartpad, Etappe 4 (20 km), die van Alphen aan de Rijn naar de Woerdense Verlaat loopt, door de Drooggemaakte polder. Voor wie van fietsen houdt, zijn er ook tal van fietsroutes beschikbaar in de omgeving.
Wandelingen door de polders worden verrijkt door het karakteristieke landschap: smalle, lange percelen, gescheiden door sloten, en een open, lage ligging die de polders kenmerkt. Hierbij is het ook mogelijk om langs historische voetpaden te lopen, zoals het Kerkvaartspad, een oude weg die vroeger werd gebruikt om naar de kerk in Aarlanderveen te reizen. Tijdens het broedseizoen (15 maart tot 15 juni) moet er een alternatieve route genomen worden, namelijk de Treinweg, die ooit een spoorlijn was.
De polder is een levend milieu waarin diverse dieren leven, zoals koeien, schapen en watervogels. Helaas zijn honden niet toegestaan op de wandelroutes vanwege de dieren en het voorkomen van schade aan het landschap.
Bezoeken aan de windmolens
Hoewel de Molenviergang geen toeristische attractie is in de klassieke zin, is het wel mogelijk om bezoek te brengen aan enkele van de windmolens. De Putmolen is de enige die op afspraak te bezoeken is. Molenaar Johan Slingerland, een erfgenaam uit een molenaarsgezin, vertelt bezoekers over de geschiedenis van de molen en laat het interne werkingsmechanisme zien. Bezoekers kunnen ook een blik werpen in de kap van de molen en zelfs meezien hoe de molen opgezeld en ingesteld wordt.
Bezoekers moeten minimaal zes personen vormen om een bezoek te kunnen plannen, en het is aan te raden om vooraf een afspraak te maken. De bezoeken zijn educatief en bieden inzicht in de historische technologie die nog steeds in gebruik is.
Daarnaast zijn er andere molenbezoeken mogelijk in de regio. Zo is er de Dikke Molen in Zwammerdam, gebouwd in 1674, en de Korenmolen De Morgenster in Aarlanderveen, op de ringdijk rondom de Drooggemaakte Polder aan de Westzijde. Deze molen is een belangrijk historisch monument en dateert uit 1870.
Overnachting en recreatie in Aarlanderveen
Voor wie wil overnachten in de buurt van de Molenviergang zijn er meerdere opties beschikbaar:
- B&B’s: Zoals BoerenBed TaarTenTuin, een B&B gevestigd in een landelijke omgeving.
- Vakantiehuisjes: Er zijn diverse vakantiehuisjes beschikbaar in de omgeving, zoals Chesnut Farm House & Lodge, gevestigd in Aarlanderveen.
- Het Oude Rechthuis: Een historische locatie in Aarlanderveen die geschikt is voor logeerpartijen of bijzondere gelegenheden.
Deze overnachtingsmogelijkheden zijn vaak gevestigd in rustige, groene omgevingen en bieden toegang tot het poldersysteem, het water en de windmolens. Het is een ideaal uitvalspunt voor wandelaars, fietsers en recreanten die het klassieke polderlandschap willen ervaren.
Eten en drinken in Aarlanderveen
Hoewel de Molenviergang geen toeristische attractie is, is er in Aarlanderveen wel de mogelijkheid om te eten en te drinken. Zo is Het Oude Rechthuis een populaire eetgelegenheid in het centrum van Aarlanderveen. Het is een typische landelijke eetgelegenheid waar bezoekers lokaal gerecht kunnen proeven.
Cultuurhistorisch belang
De Molenviergang Aarlanderveen is niet alleen een technologisch bijzonderheid, maar ook een belangrijk cultuurhistorisch object. In het convenant van 1995 tussen de Stichting Molenviergang Aarlanderveen, het waterschap, de provincie Zuid-Holland en de gemeente Alphen aan den Rijn is het voortbestaan van de Molenviergang gegarandeerd. Hierdoor is de Molenviergang een levend museum van polderbouwkunde en windenergie-technologie.
De Molenviergang is ook erkend als een cultuurhistorisch kroonjuweel van het Zuid-Hollandse landschap. Het complex is een bewaarder van een traditie die in de meeste polders al lang verdwenen is. Door het behoud van de windmolens en de traditionele werkwijze is de Molenviergang een unieke plek waar toeristen, historici en recreanten een glimp opvangen van een verleden dat elders al lang verdwenen is.
Conclusie
De Molenviergang Aarlanderveen is een bijzondere plek in het Nederlandse landschap. Het is de enige nog in gebruik zijnde molengang ter wereld en biedt bezoekers een unieke kans om historische technologie in actie te zien. De omgeving biedt diverse wandel- en fietsroutes, historische molenbezoeken, en mogelijkheden voor overnachting en recreatie in de natuur. De combinatie van landschap, technologie en cultuurhistorisch belang maakt de Molenviergang tot een must-see voor reizigers die het klassieke polderlandschap van het Groene Hart willen ontdekken.
De Molenviergang is geen toeristische attractie in de klassieke zin, maar het is wel een levend bewijs van Nederlandse polderbouwkundige traditie. Voor wie van rust, natuur en historische technologie houdt, is Aarlanderveen een prachtige bestemming in het hart van het land.