Den Haag verbiedt fossiele reclames: Wereldprimeur met juridische en maatschappelijke gevolgen voor de reisbranche

Per 1 januari voert de gemeente Den Haag een verbod in op reclames voor verre reizen, auto’s met brandstofmotoren en vervuilende energiecontracten. Dit besluit markeert een wereldprimeur en leidt tot een fel debat tussen de reisbranche, milieuorganisaties en de lokale overheid. De maatregel is juridisch omstreden en heeft verstrekkende gevolgen voor de zichtbaarheid van de reissector in de openbare ruimte.

De nieuwe regelgeving in Den Haag

De gemeente Den Haag past haar Algemene Plaatselijke Verordening (APV) aan om reclames voor de fossiele industrie te weren. Het verbod betreft expliciet reclames voor verre reizen, auto’s met brandstofmotoren en vervuilende energiecontracten in de openbare ruimte, zoals bushokjes. Dit initiatief werd ingediend door de Partij voor de Dieren en vormt onderdeel van een bredere herziening van het Haagse reclamebeleid, dat sinds 2018 onveranderd was gebleven.

Leonie Gerritsen van de Partij voor de Dieren benadrukt de unieke status van dit besluit: “Het gebeurt niet vaak dat we in deze stad mogen spreken van een wereldprimeur, maar als we met dit voorstel meestemmen zijn we de eerste stad ter wereld die dit voor elkaar krijgt.” Naast het verbod op fossiele reclames bevat de herziening ook strengere eisen voor reclames op bouwsteigernetten en een verbod op reclames op het strand en in groene gebieden.

De gemeente Den Haag ziet de maatregel als een essentiële stap in de bestrijding van de klimaatcrisis. Volgens het stadsbestuur zetten fossiele reclames aan tot het maken van extra vliegreizen of het aanschaffen van vervuilende auto's, wat de klimaatcrisis verergert. De gemeente stelt dat wanneer je iets nieuws doet, er altijd risico's zullen zijn, maar benadrukt dat de maatregel noodzakelijk is.

Reacties uit de reisbranche

De reisbranche, vertegenwoordigd door branchevereniging ANVR, reageert fel op het verbod. ANVR-directeur Frank Radstake noemt de maatregel "onnozel en onrechtmatig" en kondigt juridische stappen aan. De ANVR sleept Den Haag voor de rechter om het verbod aan te vechten. Radstake stelt: "Dit gaat veel te ver. We zijn knettergek geworden."

De reisorganisaties beschouwen het besluit als een "ernstige inperking" van de vrijheid van meningsuiting. ANVR-directeur Radstake argumenteert dat ook bedrijven en merken vrijheid van meningsuiting hebben. Hij betwijfelt of de maatregel juridisch standhoudt, omdat het lokale Haagse reclameverbod volgens hem zo weinig invloed op het klimaat zou hebben dat het geen stand houdt bij de rechter.

Een ander argument van de ANVR is dat het verbod contraproductief zou werken. Bedrijven kunnen hun schonere producten dan niet meer aanbieden. Radstake wijst op hybride auto's die voor een groot deel elektrisch zijn, maar ook nog een klein beetje fossiel. De reisbranche betreurt dat er geen overleg is geweest over hoe men samen kan strijden voor een duurzamere wereld, in plaats van een verbod in te voeren.

Juridische aspecten en procedure

De juridische houdbaarheid van het verbod is een centraal discussiepunt. De ANVR wil een kortgeding aanspannen. Eerder zijn andere gemeenten, zoals Zwolle, teruggeschrokken voor soortgelijke maatregelen vanwege de strikte voorwaarden en de angst voor rechtszaken.

De gemeente Den Haag geeft aan de procedure met vertrouwen tegemoet te zien. Een woordvoerder meldt dat de gemeenteraad heeft besloten de APV te wijzigen en dat daartegen geen beroep- of bezwaarprocedures mogelijk zijn. Het is volgens de gemeente niet helder waartegen de ANVR een rechtszaak zou willen aanspannen en hoe, maar staat iedereen vrij om naar de rechter te stappen.

Wethouder Robert Barker erkent de zorgen over de juridische gronden, maar wijst op de mogelijkheid om het wel te doen. De VVD in de gemeenteraad had soortgelijke zorgen geuit. De ANVR ziet echter kansen voor een kortgeding, mede omdat de impact op het klimaat volgens de branchevereniging te verwaarlozen is en de maatregel daardoor disproportioneel zou zijn.

Vergelijking met tabaksreclame

Milieuorganisaties zoals Reclame Fossielvrij vergelijken het verbod met de tabaksreclameverboden uit het verleden. Femke Sleegers van Reclame Fossielvrij noemt het besluit "heel dapper". De gedachtegang is dat reclame normaliseert. Eerst was er schroom om restrictief beleid te voeren, maar het reclameverbod 'denormaliseerde' tabak. Men hoopt op eenzelfde effect voor verre vliegvakanties en benzineauto's.

ANVR-directeur Radstake begrijpt de vergelijking met tabak, maar vindt die niet geheel opgaan. Hij stelt: "Reizen is niet alleen maar slecht." De organisatie had graag samengewerkt aan duurzamere oplossingen in plaats van een verbod.

Maatschappelijk en politiek debat

Het debat over het verbod verdeelt zowel politici als burgers. De Partij voor de Dieren ziet de maatregel als een historische stap in de strijd tegen klimaatverandering. De campagnegroep Reclame Fossielvrij hoopt dat het verbod een aanzet wordt tot een landelijk verbod op fossiele reclames en onderdeel wordt van een breder pakket aan maatregelen tegen fossiele brandstoffen.

Aan de andere kant ziet de reisbranche de maatregel als een daad van symboolpolitiek. De ANVR noemt het een maatregel "voor de bühne". Radstake stelt dat de landelijke regering vrij weinig doet en dat lokale maatregelen daarom interessant zijn, maar dat dit specifieke verbod de verkeerde kant opschiet.

De gemeente Den Haag benadrukt dat het een stad "áán zee" wil zijn, niet "ín zee". De stad wil vooroplopen in duurzaam beleid. Tegelijkertijd erkent de ANVR dat er een klimaatprobleem is en dat reisorganisaties soms te goedkope vliegreizen aanbieden. De sector is volgens Radstake al in transitie en probeert af te komen van die reclames.

Impact op de openbare ruimte

Het verbod beperkt zich tot de openbare ruimte in Den Haag. Dit betekent dat reclame-uitingen in bushokjes, op bouwsteigernetten en op het strand niet langer gebruikt mogen worden voor reclames voor verre reizen of vervuilende auto's. De strengere eisen voor reclames op bouwsteigernetten en het verbod op reclames op het strand en in groene gebieden zijn onderdeel van een bredere herziening.

De maatregel is onderdeel van de lokale regelgeving (APV). De gemeente ziet dit als een effectief instrument om de openbare ruimte te ontlasten en de klimaatdoelen te bereiken. De reisbranche ziet beperkingen in hun mogelijkheden om potentiële klanten te bereiken via traditionele media in de stad.

Conclusie

De invoering van het verbod op fossiele reclames in Den Haag per 1 januari is een historische gebeurtenis met verstrekkende gevolgen. Het markeert een wereldprimeur en zet een belangrijke stap in het lokale klimaatbeleid, zoals door de Partij voor de Dieren en Reclame Fossielvrij wordt gepropageerd. Tegelijkertijd roept het vragen op over de juridische houdbaarheid, de economische impact op de reisbranche en de verhouding tussen lokale overheid en bedrijfsleven.

De komende juridische procedure tussen de ANVR en de gemeente Den Haag zal bepalen of het verbod standhoudt. Ongeacht de uitkomst heeft het besluit een belangrijk signaal afgegeven over de rol van reclame in de energietransitie. De discussie over de balans tussen klimaatdoelen, economische belangen en vrijheid van meningsuiting zal hiermee zeker niet verdwijnen.