De afgelopen jaren is er een duidelijke stijging van huidkankerdiagnosen in Nederland gemeten, een ontwikkeling die in verband wordt gebracht met veranderende zonbedrijfspraktijken. Zonvakanties en zonnebankgebruik, vroeger vaak gezien als onschuldige of zelfs wenselijke activiteiten, blijken nu steeds meer in kaart te worden gelegd als belangrijke risicofactoren voor huidkanker. In dit artikel wordt ingegaan op de statistieken, oorzaken en maatregelen om zich te beschermen.
Zonbedrijf en huidkanker
Zonbedrijf, het onbeschermd in de zon blijven, is een van de hoofdoorzaken van huidkanker. Vooral herhaalde zonnebranden verhogen het risico op kwaadaardige aandoeningen zoals melanoom en plaveiselcelcarcinoom. Verbranding is een pijnlijke en schadelijke reactie van de huid op ultraviolette straling. Zowel lichte als ernstige zonnebranden kunnen de huidcellen beschadigen en leiden tot genetische veranderingen die het kankerrisico verhogen.
De stijging van huidkankergevallen in Nederland is zorgwekkend. Sinds 2015 is het aantal ernstige gevallen bij 75-plussers bijvoorbeeld meer dan verdubbeld. In 2024 zijn er ruim 25.000 Nederlanders met huidkanker gediagnosticeerd, inclusief zowel melanoom als plaveiselcelcarcinoom. Dit betekent dat huidkanker een groeiend probleem wordt, met een duidelijke toename onder ouderen.
De rol van zonvakanties
Zonvakanties zijn een belangrijke factor in de stijging van huidkankergevallen. In de tweede helft van de twintigste eeuw werd het massaal trekken naar de zon mogelijk door verbeterde vervoersmogelijkheden en toegankelijkere bestemmingen. Echter, veel mensen ontbeerden toen kennis over de schadelijke effecten van UV-straling.
Dermatoloog Bert van Bergen wijst erop dat deze generatie, die massaal op zonvakantie ging, nu de gevolgen ervaart. Zonbedrijf tijdens vakanties, zonder de juiste zonbescherming, heeft geleid tot een toegenomen risico op huidkanker. De schade aan de huid op korte termijn, zoals verbranding, heeft op lange termijn fatale gevolgen kunnen hebben.
Zonnebanken: een kankermachine?
Naast zonvakanties speelden zonnebanken een grote rol in de stijging van huidkankergevallen. In de jaren tachtig en negentig waren zonnebanken erg populair, vooral bij jongeren. Het gebruik van zonnebanken was destijds vaak gezien als een normale en zelfs wenselijke activiteit. Echter, wetenschappelijk onderzoek heeft onthuld dat zonnebanken even gevaarlijk zijn als direct zonbedrijf. De UV-straling die zonnebanken uitzenden, is vaak sterk genoeg om direct schade te veroorzaken aan de huidcellen.
Tot ongeveer 2000 dacht men dat zonnebanken niet kankerverwekkend waren, maar tegenwoordig is het zeker vastgesteld dat ze dat wel zijn. Het gebruik van zonnebanken, vooral op jonge leeftijd, verhoogt het risico op melanoom aanzienlijk. Deze ontdekking heeft geleid tot grotere waarschuwingen en beperkingen rond zonnebankgebruik, maar de schade die al is aangericht, blijft.
Huidbescherming: weren, kleren en smeren
Voor wie wil voorkomen dat huidkanker zich ontwikkelt, is het belangrijk om te weten hoe je je huid beschermt. Er zijn drie hoofdmaatregelen: weren, kleren en smeren.
Wenen: Tijdens de zonsterkte, vooral tussen 10 en 16 uur, is het verstandig om zoveel mogelijk in de schaduw te blijven. De UV-index is een waardevolle tool om te bepalen hoe sterk de zon is. Bij een index hoger dan 7 is extra bescherming aangeraden.
Kleren: Als het onvermijdelijk is om in de zon te verkeren, is het verstandig om kleding aan te trekken die de huid beschermt. Denk aan een zonnebril, een hoed of pet en kleding die een hoge UV-bescherming biedt.
Smeren: Zonnecrème is een essentieel onderdeel van zonbescherming. Het is belangrijk om zonnecrème regelmatig aan te brengen – minimaal om de twee uur – en dit op alle huidoppervlakken die niet onder kleding of schaduw zijn. Belangrijk is echter om zonnecrème niet te gebruiken om langer in de zon te kunnen blijven. Het is slechts bedoeld om de huid te beschermen, niet om het zonbedrijf te verlengen.
Sociale media en huidbescherming
Sociale media spelen tegenwoordig een grote rol in hoe jongeren zich informeren over zonbescherming. Voor ongeveer een kwart van de jongeren is TikTok een belangrijke informatiebron. Hoewel veel influencers goede tips geven over het beschermen van de huid, zijn er ook gevallen waarbij schadelijk advies wordt gegeven.
Sommige influencers promoveren bijvoorbeeld het gebruik van zonnecrème met een lage SPF, het smeren van olie in plaats van zonnecrème of zelfs het gebruik van illegale producten zoals "tanning neussprays". Deze praktijken kunnen de huid beschadigen en het risico op huidkanker verhogen. Het is daarom belangrijk om kritisch te zijn over zonbeschermingstips die via sociale media worden verstrekt.
Verantwoordelijke zonbedrijf
Het is duidelijk dat verantwoordelijke zonbedrijf essentieel is om huidkanker te voorkomen. Zowel oudere als jongere generaties zijn nu getroffen door de gevolgen van onverantwoorde zonbedrijfspraktijken. Het belangrijkste is om bewust te zijn van de schadelijke effecten van UV-straling en actief te werken aan het beschermen van de huid.
Voor oudere mensen is het nu al te laat om schade te voorkomen, maar voor jongeren is er nog tijd om de juiste keuzes te maken. Het leren van en het toepassen van zonbescherming op een vroege leeftijd kan het verschil maken tussen een gezonde huid en een huid met verhoogd kankerrisico.
Conclusie
De stijging van huidkankergevallen in Nederland is een zorgwekkende trend die verband houdt met veranderende zonbedrijfspraktijken. Zonvakanties en zonnebankgebruik hebben in de afgelopen decennia geleid tot een toegenomen risico op huidkanker, vooral bij ouderen. Het belangrijkste is om zonbescherming te leren en te toepassen om deze ontwikkeling tegen te gaan.
De aanbevolen maatregelen – weren, kleren en smeren – zijn essentieel om de huid te beschermen. Tevens is het belangrijk om kritisch te zijn over zonbeschermingstips die via sociale media worden gegeven. De schade die al is aangericht, kan niet worden hersteld, maar door bewust en verantwoord te zonnen, kan het risico voor toekomstige generaties worden verminderd.