In Nederland is de kennis en waarneming rond seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s) onder verschillende bevolkingsgroepen divers. Hoewel de GGD en huisartsen centraals staan in de soa-zorg, blijkt uit onderzoek dat bepaalde groepen minder toegang hebben tot deze zorg of minder vaak gebruikmaken ervan. Voor sommige personen is het ook niet duidelijk of ze risico lopen of hoe ze zich moeten gedragen bij klachten. Het is daarom belangrijk om inzicht te krijgen in de huidige situatie van soa’s in Nederland en de beschikbare test- en zorgmogelijkheden.
Dit artikel geeft een overzicht van de soa’s die in Nederland voorkomen, welke groepen specifiek aandacht verdienen, hoe zorg en testmogelijkheden eruit zien, en waarom het belangrijk is om bewust te zijn van de aanwezige risico’s. Het doel is om zowel voor jongeren als voor ouders en andere zorgverleners een beter begrip te schetsen van de soa’s en de toegankelijke zorg.
Soa’s in Nederland: wat zijn de meest voorkomende aandoeningen?
Er zijn negen soa’s die in Nederland voorkomen. Deze zijn: chlamydia, gonorroe, genitale wratten, herpes genitalis, hepatitis B, hiv, schaamluis, syfilis en trichomonas. Deze aandoeningen worden door seksueel contact overgedragen. Ze kunnen zowel lichamelijk voelbare klachten veroorzaken, als volledig asymptomatisch zijn.
Chlamydia en gonorroe zijn de meest voorkomende soa’s in Nederland. Beide worden veroorzaakt door bacteriën en zijn goed te behandelen met antibiotica. Chlamydia kan bijvoorbeeld leiden tot meer afscheiding bij vrouwen, pijn bij het urineren, of pijn in de scrotum bij mannen. Vaak worden de klachten echter niet herkend of verward met andere aandoeningen.
Het is belangrijk om te weten dat je een soa kunt hebben zonder klachten te ervaren. In dat geval kan je onbewust anderen besmetten. Daarom is het belangrijk om regelmatig getest te worden, vooral bij onveilig seksueel contact of bij klachten die je niet kunt verklaren.
Bevolkingsgroepen en toegang tot soa-zorg
Onderzoek heeft aangetoond dat de toegang tot soa-zorg varieert tussen bevolkingsgroepen. Groepen met een migratieachtergrond uit landen waar soa’s relatief vaak voorkomen, zoals Suriname, Antillen, Aruba, en Turkije, kunnen bijvoorbeeld meer of minder gebruik maken van de beschikbare zorg, afhankelijk van de groep. Personen met een Marokkaanse of Noord-Afrikaanse achtergrond maken bijvoorbeeld evenveel gebruik van de zorg via de huisarts als personen zonder migratieachtergrond, maar minder gebruik van GGD Centra voor Seksuele Gezondheid (CSG).
Een populatieonderzoek, waarbij een representatieve steekproef van de bevolking wordt getest in plaats van alleen mensen die vrijwillig naar een testcentrum gaan, zou meer inzicht kunnen geven in het werkelijke voorkomen van soa’s in de bevolking. Dit is van belang om te begrijpen hoe effectief de huidige soa-zorg werkt en waar eventuele barrières zitten, zoals taboes, onwetendheid of logistieke obstakels.
Bevolkingsgroepen die weinig gebruik maken van de huisarts of CSG, zoals jongeren of personen uit bepaalde culturele achtergronden, moeten extra aandacht krijgen. Voor deze groepen is het bijvoorbeeld belangrijk om te weten dat er alternatieve manieren zijn om getest te worden, zoals soa-thuistesten. Deze testen zijn beschikbaar via betrouwbare aanbieders en kunnen een eenvoudige en anonieme optie zijn voor wie niet gemakkelijk toegang heeft tot traditionele zorglocaties.
Toegankelijke soa-testen en zorg in Nederland
De GGD en de huisarts zijn de belangrijkste zorgverleners voor soa’s in Nederland. Het testen op soa’s is meestal eenvoudig en snel. Een typische afspraak duurt maximaal 30 minuten. Tijdens de afspraak wordt er een gesprek gevoerd over seksuele contacten, wordt een urine- of bloedtest gedaan, en kan eventueel een lichamelijk onderzoek plaatsvinden. De zorgverleners zijn er voor om alle vragen te beantwoorden en persoonlijke zorgen te bespreken.
Voor jongeren onder de 25 jaar is de GGD-organisatie Sense een specifieke aanspreekplek. Sense is een landelijk netwerk dat in bijna alle GGD-locaties beschikbaar is. Het biedt zorg, advies en hulp bij seksuele klachten, soa’s en vragen rond seksualiteit. Daarnaast is er een online platform waar jongeren anoniem vragen kunnen stellen en verhalen van anderen kunnen lezen. Er is ook een telefoonnummer waarop je direct contact kunt opnemen met het Sense-team.
Voor personen die niet kunnen of willen naar een zorgplek gaan, zijn soa-thuistesten een aanvullende optie. Deze testen zijn beschikbaar via betrouwbare websites en kunnen thuis worden gedaan. Het resultaat wordt meestal binnen een paar dagen gemeld, en in geval van een positief resultaat wordt verder advies gegeven. Het is belangrijk om te weten dat deze testen niet voor iedere soa geschikt zijn, en dat het een goed idee is om bij klachten altijd contact op te nemen met een zorgverlener.
Aanbevelingen en toekomstige acties
Om het bereik van de soa-zorg te verbeteren, zijn er verschillende aanbevelingen uit onderzoek. Allereerst is het belangrijk om populatieonderzoeken te doen om het werkelijke voorkomen van soa’s in de bevolking te begrijpen. Dit kan gerichte interventies mogelijk maken voor groepen met een hoog risico. Daarnaast is het belangrijk om meer inzicht te krijgen in de barrières die mensen tegenhouden om getest te worden, zoals onwetendheid, taboes of toegankelijkheid.
Het gebruik van alternatieve testmethoden zoals soa-thuistesten kan een waardevolle aanvulling zijn op de traditionele zorglocaties. Het is daarom belangrijk om de kwaliteit en betrouwbaarheid van deze testen te garanderen en deze breed beschikbaar te maken voor mensen die minder gemakkelijk toegang hebben tot de reguliere zorg.
Ook is het belangrijk om educatie en informatie te verbeteren, vooral onder jongeren en bevolkingsgroepen die minder gebruik maken van de huidige zorg. Informatiecampagnes, digitale tools en samenwerking met scholen of jeugdinstituten kunnen een rol spelen bij het verbeteren van seksuele gezondheid en het verminderen van het risico op soa’s.
Conclusie
Seksueel overdraagbare aandoeningen zijn een belangrijk onderdeel van de publieke gezondheid in Nederland. Hoewel er voldoende zorg- en testmogelijkheden beschikbaar zijn, blijkt uit onderzoek dat niet alle bevolkingsgroepen deze zorg op dezelfde manier gebruiken. Het is daarom belangrijk om bewust te zijn van de risico’s en de beschikbare opties voor testen en behandeling.
Voor jongeren en personen die niet gemakkelijk toegang hebben tot reguliere zorglocaties zijn soa-thuistesten en zorgorganisaties zoals Sense goede alternatieven. Het is ook belangrijk om regelmatig getest te worden, vooral bij onveilig seksueel contact of bij klachten die niet duidelijk zijn. Door bewust te zijn van de risico’s en de beschikbare zorgopties, kan het risico op soa’s worden verlaagd en wordt seksuele gezondheid verbeterd.